Posjetioci imaju priliku da vide više od 50 slika, grafika i crteža, kao i dokumentarnu građu vezanu za rad i stvaralaštvo ovog značajnog umjetnika, akademika SANU i profesora Beogradskog univerziteta, čije je stvaralaštvo dalo veliki doprinos razvoju srpske i jugoslovenske umjetničke scene tokom druge polovine 20. i prve decenije 21. vijeka.
Izložbu je Galerija SANU organizovala u saradnji sa Muzejom savremene umjetnosti, a sinoć je upriličeno i vođenje sa autorima – Svetlanom Mitić i Mirkom Kokirom.
Dosljednost i snažan individualni izraz
Izložena su djela iz šezdesetih godina prošlog vijeka, perioda koji važi za najplodniju fazu Srbinovićevog stvaralaštva.
Kako je istaknuto, Srbinović je – ostajući dosljedan figuraciji i predstavi ljudskog tijela kroz metaforu, mit i simbol – razvijao modernistički izraz, zadržavajući tradicionalni odnos prema slici i prenoseći iste ideje i u druge umjetničke tehnike.
Njegov stvaralački put nije uvijek pratio aktuelne modernističke tendencije već se vješto kretao između njih, gradeći snažan individualni izraz, ističu autori ove postavke.
– On je bio ključni umjetnik za oblikovanje umjetničkog konteksta koji je odredio tu deceniju – šezdesete godine 20. vijeka. To se vidi ne samo kroz bogata učešća koja je imao u domaćim i međunarodnim umjetničkim manifestacijama već i po načinu na koji on doživljava likovnu umjetnost i kako on prilazi likovnim problemima. To jeste bilo nešto što se vezivalo za tu centralnu liniju razvoja modernizma na jugoslovenskoj umjetničkoj sceni, ali istovremeno je Srbinović i specifičan po tome što čuva taj umjetnički, odnosno likovni medij od svih onih nelikovnih izraza koji su bili prisutni na umjetničkoj sceni u prvoj polovini šezdesetih – tu mislim na informel i uopšte pravac koji uključuje neke druge, neslikarske, materijale. Srbinović je u tom smislu bio vrlo dosljedan u sprovođenju određenog likovnog koncepta – kazala je koautorka izložbe Svetlana Mitić.
Velike teme
Ova izložba, dodala je Mitić, jeste presijek decenijskog rada Srbinovića, ali je istovremeno i presjek jednog vremena.
– To preklapanje jednog individualnog opusa sa opštim stanjem na umjetničkoj i političkoj sceni jeste vrlo inspirativno za nas koji smo na ovome radili, ali može da bude zanimljivo i za publiku kao neka vrsta rekapitulacije onoga što je bilo značajno i čime se Jugoslavija predstavljala u to vrijeme i na domaćoj i na međunarodnoj sceni – ističe Mitić.
Djela koja su prikazana na izložbi pozajmljena su iz kolekcija Muzeja savremene umjetnosti, Galerije likovne umjetnosti – poklon zbirke Rajka Mamuzića, Šahovskog saveza Beograda, Muzeja Cepter, kao i iz umjetnikove porodične zaostavštine i brojnih privatnih kolekcija i galerija. Kroz nekoliko tematskih cjelina mapiraju se osnovne tematske preokupacije, ključne za umjetničku praksu Mladena Srbinovića.
Snežana Mitić posebno apostrofira samu koncepciju izložbe, koja podrazumijeva to da se od tako jednog bogatog opusa napravi izbor i svede na jednu deceniju.
– Srbinović spada među umjetnike koji imaju takozvane ’velike teme’, on uzore pronalazi u istoriji civilizacije, vezuje se za biblijske teme, vezuje se za neke udaljene prizore… Njegove teme su više opšteg tipa, on se ne bavi dnevnim temama već se bavi univerzalnim, ali kroz njih progovara i odgovara na one situacije koje su vrlo prisutne – navela je Mitić.
Motivi: Sofra, šahovska igra, otpor…
Među temama kojima je Srbinović bio zaokupljen su iskonska ljudska priroda, egzistencijalna i stvaralačka problematika…
U velikom djelu njegovih ideja u središtu je – čovjek, što ova izložba odlično dočarava. Takvi radovi se nalaze već u uvodnoj cjelini izložbe, čime se u startu stiče značajan uvid u Srbinovićev rad.
Jedna od dominantnih osobina Srbinovićevog stvaralaštva jeste oslanjanje na prošlost i tradiciju, kao u formalnom, tako i u idejnom okviru, navedeno je na izložbi.
Autori izložbe su tokom vođenja istakli više motiva koji se sreću u Srbinovićevom radu. Jedan od njih je – sofra, motiv koji se, kako se objašnjava, u njegovom stvaralaštvu pojavljuje kao zasebna cjelina još od 1959, kada nastaje jedna od prvih slika sa ovom temom.
Međutim, kao zanimljiv detalj je istaknuto upadljivo odsustvo ljudske figure tamo gdje bi bilo očekivano da je ima, kao i to da je ovaj motiv na slikama zastupljen sa pogledom odozgo, čime sofra postaje gotovo stopljena sa površinom tla, fingirajući utisak izrastanja iz same zemlje.
Drugi važni motiv u Srbinovićevom stvaralaštvu jeste šahovska igra. Kako se ističe, za Srbinovića šahovska apstrakcija i njen vizuelni doživljaj ostavljaju mogućnost kreiranja paralelne realnosti. Citirane su i umjetnikove riječi da je „kao forma šah misaona estetika, koja iz časa u čas mijenja svoj izgled i oblik i u tome leži njena najveća tajna i možda njena vječnost“, prenosi NIN.
Poseban segment izložbe fokusira se na važnu kategoriju umjetnosti – otpor.
Otpor ujedno predstavlja i završni segment ove izložbe, čime ova postavka dobija još veću dimenziju. Autori izložbe su istakli da je ova vrlina ličnog i kolektivnog djelovanja prisutna kod Srbinovića u nekolicini radova, te naveli da njegova djela, iako nisu uvijek imala angažovani karakter, jesu predstavljala reakciju na univerzalna čovjekova iskustva i težila njihovom slikarskom oblikovanju. Sposobnost individue da se pobuni ogleda se na platnima triptiha “Večiti krug – Priča o Palahu“ (riječ je o Janu Palahu, českom studentu koji se samozapalio u Pragu 1969. godine). Ovo djelo je danas u vlasništvu Jelene Drakulić, CEO Ringier Serbia.
Rukopis knjige “Sarajevski atentat”
Pred publikom je i portret Žorža Pereka, značajnog francuskog pisca i sineaste. Ovaj Srbinovićev rad je nastao kada je Perek posjetio Beograd 1957. godine. Njih dvojica su se, inače, upoznali i sprijateljili ranije te godine u Parizu, tokom studijskog putovanja grupe jugoslovenskih umjetnika i istoričara umjetnosti.
Zanimljiv je i podatak da je Perek napisao knjigu „Sarajevski atentat“ i rukopis poslao Srbinoviću na čitanje.
Međutim, rukopis je pronađen mnogo godina nakon smrti obojice i potom je objavljen na sprskom i francuskom jeziku.
Grafike, crteži, mozaici i uticaj Lorke
Srbinović je, osim u slikarstvu, značajan trag ostavio i u crtežima i grafici, što se odlično vidi na ovoj izložbi u Galeriji SANU.
Takođe je izradio veći broj mozaika, što je na izložbi prikazano kroz skice za pojedine mozaike i video projekciju mozaika „Stvaranje nove Jugoslavije“ koji je i dan-danas u beogradskoj Palati federacije (nekadašnji SIV).
Riječ je o radu iz 1962. godine, koncipiran je kao triptih i izveden na površini od 150 kvadrata. Ovaj mozaik je osmišljen kao vizuelna hronika političkog i kulturnog prosperiteta mlade jugoslovenske države, a vremenom je, kako je navedeno, prerastao u svojevrsnu vizuelnu metaforu jednog vremena.
Na izložbi je istaknuto da je Srbinović od početka svoje umjetničke karijere i u prvim ciklusima grafika istraživao čovjekova tajnovita i najdublja osjećanja. Na njega je direktan uticaj imala poezija Federika Garsije Lorke, što se vidi u mapama grafika “Neverna žena“ i „Ljudi i mrtve ptice“, koje su u to vrijeme bile zapažene od likovne kritike.
– Bio je izvrsni crtač. Kad je riječ o crtežu, on je nekako dosta slobodan. I dalje je čovjek, u svakom smislu – da li prisutan ili odsutan, centralna ideja tog rada. U crtežu, za razliku od slike, ima određenu vrstu mjere, jer često su kritičari kritikovali te neke prezasićenosti u njegovom slikarstvu, a čini se da to u crtežu ne postoji. I zanimljivo je da je u pojedinim crtežima primjetan popartistički momenat – kazao je koautor izložbe Mirko Kokir, ističući da je Srbinović bio umjetnik koji se uspješno kretao između različitih modernističkih tendencija.
Ovjenčan brojnim priznanjima
Mladen Srbinović je rođen 1925. u Sušici kod Gostivara, a umro je 2009. u Beogradu, gdje je i sahranjen u Aleji zaslužnih građana. Studirao je slikarstvo na Akademiji likovnih umjetnosti od 1947. do 1951, a postdiplomske studije završio je 1953. Radio je kao profesor Fakulteta likovnih umjetnosti.
Prvi put je izlagao 1948. na Izložbi radova studenata Akademije likovnih umjetnosti, a samostalno 1952. u Grafičkom kolektivu. Jedan je od osnivača i članova čuvene „Decembarske grupe“, zajedno sa velikim imenima ovdašnje kulture, kao što su Miodrag B. Protić, Lazar Vozarević, Lazar Vujaklija, Stojan Ćelić…
Predstavljao je Jugoslaviju na bijenalima u Veneciji, Sao Paulu i Tokiju.
Za svoj rad bio je ovenčan brojnim priznanjima: Oktobarska nagrada Beograda (1958); Premija za grafiku – Zagreb (1960); Nagrada za slikarstvo na Memorijalu Nadežde Petrović u Čačku (1960); Nagrada za slikarstvo na međunarodnom bijenalu u Sao Paolu (1961); 2. Nagrada za slikarstvo na bijenalu u Aleksandriji; Oktobarska nagrada Beograda (1974) i Sedmojulska nagrada (1984).
Izložba „Mladen Srbinović: Svih stvari mera je čovek“ u Galeriji SANU, u Knez Mihailovoj 35, otvorena je do 7. decembra.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.