Scenario koji, prema mišljenju petoro evropskih diplomata i zvaničnika, djeluje sve vjerovatnije jeste da bi mogao da se dogodi razorni hibridni napad koji će odnijeti prve žrtve.
Zbog toga prijestonice Evropske unije (EU) pripremaju odgovor. Međutim, postoje duboke podjele oko toga koliku bi ulogu EU uopšte trebalo da ima u odbrani, kao i da li njeni potezi predstavljaju samo nepotrebno preklapanje sa NATO-om.
Razgovori o ovom najgorem mogućem scenariju vođeni su proteklih nedelja među ambasadorima svih 27 članica Unije na sastancima u takozvanom “zatvorenom formatu” – bez prisustva asistenata i uz zabranu unošenja mobilnih telefona. Diskusije su se dodatno zahuktale nakon što je u avgustu na aerodromu u Lajpcigu otkriven dron pun eksploziva.
Iako EU godinama razmatra ovakve opasnosti – pri čemu je predstavila i takozvani “paket instrumenata” za koordinisan odgovor na sajber napade, miješanje u izbore i sabotaže – najnoviji sastanci bili su usmjereni prije svega na rizik od daleko tragičnijih napada sa masovnim žrtvama. Dvoje diplomata potvrdilo je da je sastanak ambasadora EU prošle srede bio posvećen upravo takvim primerima, piše briselski list “Politiko”.
Moskva pojačala tajne operacije širom Evrope
Od početka ruske invazije na Ukrajinu, Brisel upozorava da je Moskva pojačala kampanju sajber napada, sabotaža i drugih tajnih operacija širom Evrope.
– Demokratije u Evropi suočavaju se sa sve većim brojem prijetnji. Jačamo svoje kapacitete za predviđanje i uočavanje opasnosti, unaprijeđujemo sisteme ranog upozoravanja i radimo na tome da Evropa reaguje brzo i složno kada naša demokratska otpornost bude stavljena na test – izjavio je Majkl Mekgrat, evropski komesar za pravosuđe.
Kako navodi jedan zvaničnik EU, diplomate i ministri su fokusirani na:
slanje specijalnih timova za vanredne situacije
brzo aktiviranje finansijskih sredstava iz fondova EU za pomoć pogođenoj zemlji
usklađivanje krizne komunikacije lidera evropskih institucija
Prema riječima visokog diplomate EU, koji je kao i ostali želeo da ostane anoniman, Evropa mora da bude spremna na najgore.
– Nažalost, slučaj u Lajpcigu pokazao nam je da teški incidenti, u kojima bi stradalo više ljudi, uopšte nisu nemogući – dodao je on, dok je drugi evropski zvaničnik rekao da je samo pitanje vremena kada će pasti prve žrtve.
“U nekom momentu mora doći do ljudskih žrtava, to je neizbježno”
Evropska unija se suočava sa gotovo svakodnevnim izveštajima o takozvanim hibridnim napadima – što je termin kojim EU i NATO označavaju subverzivne akcije koje ne prelaze granicu otvorenog oružanog sukoba.
Turski brod pogođen u Crnom moru
Nekoliko mornara je nestalo u utorak nakon što su dronovi potopili njihov brod u Crnom moru, saopštili su bugarski zvaničnici. Ovome su prethodili:
incident na aerodromu u Lajpcigu
sumnjivi požar na stanici u Poljskoj zaduženoj za komunikaciju preko sistema Starlink
razotkrivanje planova za postavljanje zapaljivih naprava u transportnim čvorištima širom EU i Velike Britanije
učestala povrjeđivanja vazdušnog prostora
– Potpuno je jasno da, kada Rusija koristi sve opasnije i smrtonosnije metode kako bi testirala našu spremnost i odlučnost da uzvratimo, u nekom momentu mora doći do ljudskih žrtava. Prije ili kasnije, namerno ili slučajno, to je neizbježno – navodi Teja Tilikainen, direktorka Evropskog centra odličnosti za borbu protiv hibridnih prijetnji.
Ako više građana zemalja članica EU ili NATO-a pogine u nekom od napada, pritisak da obe institucije reaguju biće ogroman.
Pometnja oko nadležnosti i curenje informacija
Međutim, ove rasprave na nivou Unije izazivaju otpor u pojedinim prijestonica koje smatraju da EU prekoračuje svoja ovlašćenja i nepotrebno zalazi u poslove NATO-a – vojne alijanse koja već 80 godina predstavlja temelj evropske bezbjednosti.
– To prijeti da stvori veliku pometnju među donosiocima odluka na svim nivoima. Ako dođe do zabune ili preklapanja nadležnosti, postoji rizik da se uspori reagovanje, što može imati ozbiljne posljedice jer je u kriznim trenucima svaka sekunda dragocjena – upozorava Oana Lungesku, viša naučna saradnica u Institutu RUSI i bivša portparolka NATO-a.
Dodatni problem predstavlja nedostatak bezbjednih kanala komunikacije unutar EU, kao i sumnja da povratne informacije sa sastanaka ambasadora mogu da procure, navodi više diplomata. Saznanja da je bivši šef mađarske diplomatije Peter Sijarto delio detalje sa sastanaka na najvišem nivou sa svojim ruskim kolegom Sergejom Lavrovom samo su pojačala strahove, pa pojedine države najosjetljivije obavještajne podatke razmenjuju isključivo u okviru NATO-a.
Preklapanje protokola
Ovakav otpor pojedinih članica dolazi u trenutku kada predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen nastoji da ojača ulogu Unije u oblasti odbrane.
U svom nedavnom govoru o stanju u EU u Strazburu, bivša njemačka ministarka odbrane predložila je uspostavljanje „protokola za vanredne bezbjednosne situacije“ kako bi se članice efikasnije koordinisale u scenarijima poput ovog. Očekuje se da se ovaj protokol, zajedno sa njenom idejom o osnivanju „Evropskog savjeta za bezbjednost“, nađe u novoj „Evropskoj strategiji bezbjednosti“, koja bi trebalo da bude objavljena početkom novembra, navode dvojica diplomata.
Međutim, više diplomata usprotivilo se ovoj inicijativi, ističući da bi za uspostavljanje novih mehanizama bili potrebni mjeseci, a da bi se time samo stvorilo nepotrebno preklapanje sa strukturama koje u okviru EU već postoje.
U slučaju krize, imamo Integrisani mehanizam za politički odgovor na krize (IPCR), koji se odlično pokazao tokom pandemije i drugih vanrednih okolnosti – rekao je taj diplomata.
Uspostavljen na osnovu Lisabonskog ugovora, IPCR omogućava državi koja predsjedava EU da, na zahtjev pogođene članice, hitno sazove sastanke stručnjaka iz NATO-a, UN-a ili drugih međunarodnih organizacija.
U slučaju velikog hibridnog napada, odluka o narednim koracima i dalje je u rukama same pogođene zemlje. Kako bi se u slučaju napada sa masovnim žrtvama izbjegla pometnja, Lungesku ističe da je neophodna jasna podjela posla: NATO bi trebalo da vodi razmjenu obavještajnih podataka i vojno odvraćanje, dok bi uloga EU trebalo da bude usmjerena na civilnu zaštitu i saniranje posljedica.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.