Ipak, uprkos rekordnim zapljenama i pojačanom policijskom pritisku, kokain je i dalje veoma dostupan na evropskom tržištu, dok se cijena kilograma kreće između 35.000 i 40.000 evra, kazao je za portal „Dan“ profesor i kriminolog Velimir Rakočević.
On ističe da su povećani rizik i troškovi krijumčarenja važni faktori u formiranju cijena, ali da kriminalne grupe na pritisak policije odgovaraju promjenom ruta i metoda šverca.
Rakočević ukazuje da je važno pitanje koliko trgovine drogom crnogorske kriminalne mreže organizuju izvan Crne Gore.
Za kilogram kokaina do 40.000 evra
– Ne može se govoriti o jedinstvenom i velikom rastu cijena svih narkotika. Najnoviji podaci za Evropu čak pokazuju da je kod kokaina dugoročno važnija promjena porast čistoće, uz relativno stabilnu ili malo veću realnu maloprodajnu cijenu. Prosječna čistoća kokaina u Evropi je za 2025. godinu iznosila od 48 do 92 odsto, a indeks čistoće bio je oko 44 odsto viši nego 2015. godine. Trenutna cijena je oko 35.000 do 40.000 evra za kilogram kokaina, odnosno oko 70 do 100 evra po gramu u uličnoj prodaji, sa sezonskim rastom na 100 do 150 evra po gramu – precizirao je kriminolog Rakočević za portal „Dan“.
Rakočević je dodao da je kod heroina situacija drugačija, jer se evropsko tržište opioida mijenja, između ostalog zbog promjena u proizvodnji i dostupnosti heroina, kao i sve većeg prisustva sintetičkih opioida.
– Zato cijena heroina sama po sebi više nije dovoljan pokazatelj. Potrebno je posmatrati i čistoću, dostupnost i zamjenu drugim opioidima. Kod marihuane, odnosno kanabisa, takođe nema dokaza za jednostavan zaključak da je u cijeloj Evropi ili Crnoj Gori posljednjih mjeseci došlo do velikog i ujednačenog skoka cijena. Evropsko tržište karakteriše visoka dostupnost droga, uz veoma raznovrsnu ponudu kanabisa – naveo je Rakočević.
Ponuda otporna na policijske akcije
Kriminolog Rakočević navodi da, uprkos ogromnim zapljenama i policijskom pritisku, ponuda kokaina u Evropi ostaje velika.
– Posebno je interesantan kokain. Uprkos ogromnim zapljenama i policijskom pritisku, ponuda u Evropi ostaje velika. Samo članice Evropske unije tokom 2024. godine prijavile su oko 330 tona zaplijenjenog kokaina, uz rekordne globalne nivoe potencijalne proizvodnje i zapljena. To pomaže da se objasni zašto velike zapljene ne moraju automatski da dovedu do velikog rasta cijena – rekao je Rakočević.
Na pitanje portala „Dan“ o faktorima koji utiču na cijenu kokaina u Crnoj Gori i na evropskom tržištu, Rakočević je kazao da nije moguće izdvojiti samo jedan uzrok.
– Štaviše, najnoviji podaci za kokain ne potvrđuju opštu tezu da cijene rastu zbog manjka droge. Treba istaći da je dostupnost narkotika u Evropi i dalje visoka, dok je ponuda kokaina posebno otporna na policijske intervencije – ukazao je on.
Rizik diktira cijenu
Na cijenu narkotika, kako je pojasnio Rakočević, najviše utiču otežano krijumčarenje i povećan rizik, koji predstavljaju najvažnije kratkoročne faktore.
– Kada policija i carina pojačaju kontrolu luka, zaplijene velike pošiljke ili razbiju određenu krijumčarsku mrežu, rastu rizik i troškovi kriminalnih grupa. To može privremeno da smanji lokalnu ponudu i poveća veleprodajnu cijenu. Upravo je jača kontrola velikih evropskih luka primorala krijumčare da koriste manje luke, pretovar na moru, polupodmornice, dronove i složenije načine prikrivanja – dodao je Rakočević.
On je pojasnio da manja lokalna ponuda može da podigne cijenu, ali ne znači da je ukupna ponuda u Evropi manja.
– Ako je presječena ruta koja snabdijeva određeno područje, cijena tamo može da poraste čak i kada na evropskom tržištu ukupno ima mnogo droge. Zato treba razlikovati globalnu i evropsku ponudu od lokalne dostupnosti u Crnoj Gori. Veća potražnja takođe je važna, naročito kod kokaina. Ako broj kupaca ili intenzitet potrošnje raste brže od lokalne ponude, postoji pritisak na povećanje cijena. Međutim, trenutno velika ponuda kokaina ublažava taj efekat – istakao je kriminolog.
Krijumčarenje postalo nepredvidljivije
Krijumčarenje droge danas je u pojedinim segmentima otežano, naročito preko velikih evropskih luka i poznatih krijumčarskih pravaca, kazao je Rakočević.
– Najnoviji podaci za 2026. godinu pokazuju važan paradoks: policija i carina postižu veoma velike zapljene i primoravaju kriminalne grupe da mijenjaju rute, ali još nisu uspjele da trajno smanje ukupnu dostupnost droge na evropskom tržištu – istakao je on.
Dodao je da su pojačane kontrole velikih luka, međunarodna policijska saradnja, razmjena obavještajnih podataka i mjere u okviru Evropskog saveza luka otežale korišćenje pojedinih velikih logističkih čvorišta. Ipak, to ne znači da je odgovarajuća količina kokaina nestala sa tržišta.
– Zapljene su sve brojnije u različitim evropskim lukama. Dok su tradicionalna čvorišta poput Antverpena i Roterdama zabilježila snažan pad, zapljene su porasle u nizu manjih luka. Kriminalne grupe su se prilagodile. Ovo je vjerovatno najvažniji efekat policijskog pritiska. Umjesto da jednostavno prestanu da krijumčare, mreže mijenjaju rute i metode – kazao je Rakočević.
On je podsjetio da izvještaji iz 2026. godine bilježe korišćenje manjih luka, pretovar droge na otvorenom moru, različite vrste plovila, polupodmornice, dronove, kao i složene fizičke i hemijske metode prikrivanja droge.
– Posljedica je da je krijumčarenje postalo fragmentiranije i nepredvidljivije, a njegovo otkrivanje zahtijeva više policijskih i carinskih resursa. To znači da policijski pritisak djeluje, ali je jedan dio njegovog efekta premještanje krijumčarenja, a ne njegovo potpuno eliminisanje – pojasnio je Rakočević.
Klanovi u Crnoj Gori trpe ozbiljan policijski pritisak
Kada je riječ o uticajima i okolnostima koje oblikuju tržište narkotika, Rakočević navodi da za sada dokazi mnogo više ukazuju na prilagođavanje klanova novonastalim uslovima.
– Ponoviću da dostupnost droga u Evropi ostaje visoka kod svih glavnih vrsta supstanci. Kokain je najbolji primjer jer fragmentiranje pošiljki i promjena ruta i metoda onemogućavaju smanjenje količine kokaina koja se šalje u Evropu. Pojačane kontrole velikih luka dovele su do korišćenja manjih luka, različitih pomorskih pravaca, pretovara na moru, različitih plovila i sofisticiranijih načina prikrivanja. To znači da veći broj zapljena ne mora da znači da tržište slabi. Može da znači i da policija radi efikasnije, ali istovremeno i da se krijumčari koriste većim brojem manjih i brojnijih kanala – objasnio je Rakočević.
Istakao je da je policijski pritisak u Crnoj Gori očigledno pojačan i da kriminalne strukture trpe ozbiljan udarac, ali da iz toga još ne proizlazi da evropsko tržište droge slabi.
– Zapadni Balkan nije izgubio značaj, već se njegova uloga internacionalizovala. Dio kriminalnih mreža iz regiona prešao je put od tranzitnih i distributivnih grupa do organizatora nabavke i međunarodnog transporta kokaina. Crnogorske kriminalne strukture predstavljaju dio tog procesa. Istovremeno, policijski pritisak je ozbiljniji. Velike zapljene, međunarodne istrage, razbijanje šifrovanih komunikacija, finansijske istrage i pritisak na velike evropske luke povećavaju rizik za kriminalne mreže. Međutim, njihov odgovor je diverzifikacija ruta, pošiljki i metoda krijumčarenja. Zato na osnovu sadašnjih podataka ne bih govorio o kolapsu ili stvarnom slabljenju evropskog tržišta narkotika. Mnogo je bolje dokumentovano njegovo prilagođavanje pod pritiskom organa otkrivanja i gonjenja – zaključio je Rakočević, prenosi Blic.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.