Banjaluka

SPASAO MNOGE OD ZEMLJOTRESA Razvoj Banjaluke kroz istoriju njenih gradonačelnika

Novi gradonačelnik Banjaluke, Draško Stanivuković, u istoriju je ušao i kao najmlađi prvi čovjek Grada.

SPASAO MNOGE OD ZEMLJOTRESA Razvoj Banjaluke kroz istoriju njenih gradonačelnika
FOTO: ARHIV RS

Obećao je da će Banjaluka imati dinamičan razvoj u svim oblastima. Dugačak je spisak njegovih prethodnika, koji su Banjaluku učinilu onakvom kakva je danas.

Nekadašnji gradonačelnici imali su funkciju predsjednika Skupštine opštine Banjaluka, a za vrijeme katastrofalnog zemljotresa 1969. godine tu funkciju je obavljao Živko Babić.

Potres

Bio je 26. oktobar, poslijepodne, kada se u Banjaluci osjetio potres. Prvi čovjek Grada je tada reagovao i, predviđajući da će se potres ponoviti, naredio da se obustavi rad svih škola i kolektiva.

FOTO: ARHIV RS-MUZEJ RS
FOTO: ARHIV RS-MUZEJ RS

Sutradan, 27. oktobra, tačno u 9 sati i 11 minuta Banjaluku je pogodio još jači zemljotres nego prethodnog dana. I danas mnogi Banjalučani tvrde, da nije bilo te odluke Živka Babića posljedice zemljotresa bi bile daleko veće.

Predsjednik opštine imao je tada pune ruke posla oko obnove porušenog grada. Mladi istoričar i arhivista Vladan Vukliš, osvrćući se na ovaj period, ističe najveći demografski rast u Banjaluci koji se desio krajem pedesetih godina.

FOTO: ARHIV RS
FOTO: ARHIV RS
Živko Babić sa Jovankom i Josipom Brozom Titom

– Među mnogim građanima Banjaluke, čak i među takozvanim starim Banjalučanima, postoji jedna kvaziromantična iluzija o gradu kojeg na mapi istorijskog razvoja nije bilo sve dok ga veliki zemljotres iz 1969. nije ubacio u građevinsku mašinu pomognutu saveznim investicijama i velikim kreditima. Istina, veliki su bili projekti koji su pokrenuti u procesu obnove tokom 1970-ih godina, ali grad svoju najintenzivniju fazu razvoja, po mom mišljenju, proživljava upravo u periodu koji leži u dvije decenije pred sam zemljotres. Naime, između 1950. i 1969. godine broj stanovnika Banjaluke je gotovo utrostručen, sa 35 na 75 hiljada stanovnika, što je bio najveći relativan demografski rast u njenoj istoriji – kaže on.

Razvoj

Ovaj rast je imao sve karakteristike stabilnog razvojnog perioda.

FOTO: USTUPLJENA FOTOGRAFIJA
FOTO: USTUPLJENA FOTOGRAFIJA
Vladan Vukliš

– Taj period je obilježen s tri ključna elementa: privredna ekspanzija (zapošljavanje), gradnja javnih stanova (stanovanje) i komunalno uređenje (kvalitet života). Tada nastaju najveće banjalučke fabrike, uređuje se gradsko jezgro i provodi njegova elektrifikacija, širi se vodovodna i putna mreža, a javnim investicijama nastaju stambeni blokovi na Mejdanu, Čairama, Bulevaru, kao i niz javnih objekata od kojih je najupečatljviji poslovni neboder „Čajavec“ na Trgu Krajine, završen 1967. godine. Obnova poslije zemljotresa nastavlja već započeti stambeni blok u Novoj varoši, stvara moderno naselje Borik, a zatim produžava već trasirana naselja do danas vidljivih granica, čime grad raste, pred kraj jugoslovenske ere, na 140.000 stanovnika – ističe istoričar Vladan Vukliš.

Nasljednici

Funkciju Živka Babuća po odlasku iz Banjaluke preuzeli su Seid Maglajlija, Živko Radišić i, kasnije, Marinko Banušić. Mandati su im protekli uglavnom u obnovi Banjaluke. Radišić je na funkciji bio pet godina, kada je na njegovo mjesto došao Banušić, koji je funkciju obavljao do 1983. Nakon njega na čelo opštine došao je Mile Gazić. Njega je naslijedila Zekija Haznadar, jedina žena u istoriji Banjaluke koja je vodila grad.

Pročitajte još

– Ona je bila posljednja osoba ispred Saveza komunista na toj funkciji, koju je predala Predragu Radiću – podsjeća Vukliš.

Kao omladinci kroz radne akcije, a kasnije i kroz funkcije, gradonačelnici su učestvovali u izgradnji Banjaluke, a sam grad kroz svaki etapu imao je i uspone i padove.

– Unutar svake od tih etapa možemo vidjeti periode napretka i nazadovanja, procese građenja i nalete uništenja. Potkraj Srednjeg vijeka Banjaluka je tvrđava s podgrađem, koju će sopstvena posada spaliti da bi se povukla pred Turcima. Razvoj regionalnog sjedišta u orijentalnom stilu, sa svojim sarajima, hanovima, džamijama i bezistanima, prekidan je razaranjima tokom osmansko-habsburških ratova, ali i gladnim godinama i kugom. Taj period prati austougarsko vrijeme, koje se najčešće opisuje kao etapa pretvaranja već zaostale kasabe u modernizovan gradić srednjeevropskog stila, s alejama, parkovima, školama, upravnim zgradama i prvim vodovodom – objašnjava Vukliš.

Izazovi

Banjaluka se kroz istoriju i rušila i gradila. Svaki gradonačelnik imao je izazove s kojima se susretao, bez obzira na vrijeme u kojem je „vladao“.

Stanivukovićev prethodnik, Igor Radojičić, između ostalog, ostaće među građanima upamćen kao „Gospodar prstenova“, nakon što je za vrijeme mandata izgradio 11 novih kružnih tokova. Suočio se sa situacijom nastalom usljed pojave virusa kovid-19, gradio je vrtiće, igrališta, uređivao izletišta.

FOTO: GRAD BANJALUKA
FOTO: GRAD BANJALUKA

Novi mandat njegovog nasljednika, mladog Stanivukovića, pokazaće na kojoj je ljestvici Banjaluka sada.