Predsjednik Volodimir Zelenski mora da ih obezbjedi, možda čak i ako to znači ustupke na drugim mjestima. Stručnjaci kažu da su bezbjednosne garancije Vašingtona jedini održivi put za mir u Ukrajini koliko god Evropa željela da vjeruje drugačije, prenosi Blic.
Zvaničnici Evropske unije odustali su prošle sedmice od plana o dosad neviđenom reparacijskom zajmu za Ukrajinu i umjesto toga će prikupiti 90 milijardi evra kroz zajedničko zaduživanje kako bi finansirali Kijev u naredne dvije godine. Izuzetak su Mađarska, Češka i Slovačka, koje neće učestvovati u ovom aranžmanu.
Nakon što su pregovori zapeli zbog zahtjeva Belgije za neograničenim garancijama prije korišćenja zamrznute ruske imovine, lideri EU okrenuli su se izdavanju zajedničkog duga. Time će se obezbijediti finansijska stabilnost Kijeva tokom 2026. i 2027, dok će teret otplate pasti na zajednički budžet Unije.
Mađarski premijer Viktor Orban izjavio je u Briselu da bi korišćenje zamrznute ruske imovine za potrebe Ukrajine moglo da se protumači kao “objava rata” i da bi Evropsku uniju to direktno uvuklo u sukob i ocijenio je da je sprječavanje takve odluke “veliki uspjeh”.
“Evropa je pokazala strah”
Ali, kako piše “Volstrit žurnal” (WSJ), Evropa je svojom odlukom “pokazala strah”.
Evropski lideri koji pokušavaju da pomognu Ukrajini su “ustuknuli”. Dok ishod napetog sastanka u Briselu nije bio loš za Ukrajinu – koja će dobiti obećani zajam od Evrope i pokriti dvije trećine budžetskih i vojnih troškova zemlje u naredne dvije godine – Evropa je, i to ne prvi put, pokazala da – suočena sa ruskim prijetnjama i zastrašivanjem – teško održava čvrst stav, navodi list.
Lideri su rekli da bi zapljena suverene imovine predstavljala opasan presedan i da složen plan koji je pripremila EU nije bez mana. Sada će 250 milijardi dolara ruske imovine, zamrznute u prvim danima nakon invazije na Ukrajinu, verovatno ostati po strani do kraja rata – potencijalno dostupna sredstva za obnovu Ukrajine, ali ne i za jačanje vojnih kapaciteta Kijeva ili evropskih napora za ponovno naoružavanje, navodi WSJ.
Američke bezbjednosne garancije
Na putu do mira u Ukrajini stoji više prepreka, od kojih su najveće teritorija i bezbjednosne garancije. Vašington je Kijevu nedavno ponudio bezbjednosne garancije po uzoru na NATO – upozoravajući da ta ponuda neće biti zauvijek na stolu.
Sekretar ukrajinskog Saveta za nacionalnu bezbjednost i odbranu Rustem Umerov je u ponedjeljak, nakon sastanka američke i ukrajinske delegacije na Floridi, na kojem je na stolu bio plan od 20 tačaka vezan za bezbjednosne garancije Kijevu, rekao da su se dogovorili o stavovima oko multilateralnog okvirnog sporazuma o bezbjednosnim garancijama, kao i o bilateralnom sporazumu vezanom za garancije.
– Naš zajednički prioritet je da se zaustavi ubijanje, postigne garantovana bezbjednost i stvore uslovi za obnovu, stabilnost i dugoročni napredak Ukrajine – rekao je Umerov na Telegramu.
“Zavisiće od Putina”
Koliko god Ukrajina da smatra da su snažne američke bezbjednosne garancije, njihova dugotrajnost možda će ipak da zavisi od tumačenja ruskog predsednika Vladimira Putina, piše u autorskom članku za “Politiko” Ed Arnold, istraživač evropske bezbjednosti na institutu RUSI.
– Koliko god Evropa željela da vjeruje drugačije, garancije Vašingtona su jedini održiv put ka miru za Ukrajinu. Evropa ne može čak ni da rasporedi svoje multinacionalne snage bez američke logističke podrške. Kako se 2025. bliži kraju, pitanje posvećenosti Vašingtona ostaje ključni faktor u pokušajima da se ruski rat pomeri u sljedeću fazu i, kako se mnogi nadaju, dovede do trajnog mira. Ipak, sve ukazuje na to da se stvarna moć nalazi u rukama Rusije – kaže Arnold.
Zelenski je spreman, ali
Ukrajinski predsjednik je navodno spreman da odbaci težnju ka priključenju Ukrajine u NATO zarad robusnih američkih bezbjednosnih garancija, a postoji dodatna nada da bi one mogle da uključe i isporuku krstarećih raketa “tomahavk”, dometa 1.000 km, koje su u prošlosti dobila samo četiri američka saveznika.
Zelenski se nada da bi svaka nova obaveza bila pravno obavezujuća i zahtijevala ratifikaciju u Predstavničkom domu i Senatu SAD – koji u velikoj mjeri podržavaju Kijev – a potom i odobrenje predsjednika.
Takva formalna ratifikacija bi ukrajinske bezbjednosne garancije dovela na sličan nivo kao i drugi bilateralni bezbednosni sporazumi SAD sa zemljama poput Japana i Južne Koreje.
“Krhka obaveza”
– Iako je Zelenski rekao da bezbjednosne garancije “odgovaraju Članu 5” NATO, ova suštinska obaveza Alijanse je krhka – navodi Arnold, dodajući da su, u stvarnosti, uzajamne bezbednosne garancije potkrepljene vjerodostojnom vojnom silom izuzetno retke.
Zato je upitno, navodi on, da li bi SAD zaista odlučile da ponude garanciju koja bi mogla da ih primora na direktnu intervenciju u Ukrajini, posebno imajući u vidu da od 2014. pružaju ograničenu podršku, dosljedno blokiraju put Ukrajine ka NATO-u od 2022. i daju prioritet izbjegavanju direktnog uključivanja u rat.
Dok se bilateralni kontakti između SAD i Rusije nastavljaju paralelno sa evropskim i ukrajinskim pregovorima, Putinova pozicija će biti ključna – sviđalo se to nekome ili ne. A Rusija želi mnogo širi sporazum sa SAD o evropskoj bezbednosti, što je jasno pokazala kroz inicijalni mirovni plan od 28 tačaka.
– S obzirom na to da Putin trenutno odbija da popusti u svojim maksimalističkim zahtjevima, ostaje nejasno šta je Rusija spremna da prihvati – zaključio je Arnold.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.