To pokazuje novo istraživanje Europola “Dešifrovanje najopasnijih kriminalnih mreža EU”, prema kojem trenutno u Evropskoj uniji djeluje 731 kriminalna organizacija. Od 2024. godine policija je identifikovala 821 mrežu i razbila 76 odsto njih, ali je u međuvremenu nastalo još 533 novih kriminalnih grupa.
Radoje Zvicer, vođa kavačkog klana, kao i pripadnici njegove mreže u Hrvatskoj i Sloveniji, te Filip Korać, koji je prije četiri godine uhapšen u Hrvatskoj, među najpoznatijim su imenima organizovanog kriminala u regionu.
Na tom spisku su i Darko Vesković, koji se skrivao u Hrvatskoj, kao i Dino Muzaferović, vođa jednog od balkanskih narko-kartela koji je u Hrvatskoj imao razvijenu saradničku mrežu i organizovao sastanke u zagrebačkoj Areni.
Pominje se i Josip K. iz Karlovca, optužen za krijumčarenje ljudi i označen kao organizator mreže za ilegalno prebacivanje migranata.
Iako se ova imena ne nalaze u najnovijem izvještaju Europola, procjene evropske policijske agencije zasnovane su na desetinama hiljada istraga, obavještajnim podacima država članica i praćenju trendova organizovanog kriminala.
Mafija kao dio svakodnevne ekonomije
Izvještaj Europola pokazuje da se mafija više ne doživljava kao odvojeni “podzemni svijet”, već kao dio svakodnevne ekonomije.
Organizovani kriminal danas ne funkcioniše samo kroz nasilje, već i kroz legalne biznise, papirologiju i profesionalne finansijske tokove. Kriminalne mreže koriste iste strukture kao i zakonita ekonomija – transportne i špediterske firme, luke, skladišta, građevinske kompanije, agencije za nekretnine, restorane, uvozno-izvozne poslove i onlajn platforme – kako bi prale novac i širile uticaj.
Hrvatska kao distributivni centar
Hrvatska se pominje kao distributivni centar velikih količina kokaina iz Južne Amerike prema Evropi.
Droga se krijumčari iz Kolumbije, Brazila i Ekvadora, najprije preko logističkih čvorišta u zapadnoj Africi i na Kanarskim ostrvima, a zatim u centre u Belgiji, Hrvatskoj, Njemačkoj, Italiji i Španiji.
Mreže iz Zapadnog Balkana koriste široku saradnju kriminalnih partnera na više lokacija, dok su pojedine grupe već razbijene u policijskim akcijama.
U Albaniji su otkriveni i kol-centri za internet prevare, dok je Sofija označena kao centar za krijumčarenje ljudi preko Turske ka Zapadnoj Evropi, povezano sa mrežama u regionu, uključujući i hrvatske krijumčare.
Firme kao paravan za ilegalne poslove
Prema Europolu, oko 85 odsto najopasnijih kriminalnih mreža u Evropi koristi legalne poslovne strukture.
Te firme služe ne samo kao paravan za pranje novca, već i kao operativni alat za transport, skladištenje, uvoz-izvoz i prikrivanje kriminalnih aktivnosti, čime se nezakonita zarada ubacuje u legalne tokove.
Na Trgu labinskih rudara 4, kako je ranije pisano, bile su registrovane brojne firme u vlasništvu italijanskih državljana koji su imali problema sa pravosuđem u svojoj zemlji. Te firme su, prema navodima, osnivane s ciljem pranja novca stečenog kriminalnim aktivnostima u Italiji.
U centru afere bio je Roberto Diomedi, koji je nudio visoke kamate i obećavao velike projekte, uključujući i izgradnju stadiona u Brazilu, uz javne nastupe i fotografije sa poznatim ličnostima poput Pelea. Prema italijanskim medijima, u pitanju je bila Ponzijeva šema kojom su hiljade ljudi oštećene za najmanje pet miliona evra.
Navodi se da se u policijskim bazama i operativnim dokumentima nalaze različite osobe i mreže povezane sa organizovanim kriminalom, uključujući i političare, advokate i biznismene za koje se sumnja da sarađuju sa kriminalnim strukturama, iako su ti podaci strogo povjerljivi.
Sudovi blokirali imovinu
Sudovi u Hrvatskoj su u više slučajeva blokirali imovinu stranih državljana za koju se sumnja da potiče iz kriminalnih aktivnosti. Tako je, na primjer, italijanskoj političarki Wally Bonvicini blokirano oko 600.000 evra koji su, prema sumnjama, oprani preko firmi u Hrvatskoj.
U Istri je zabilježeno i pranje novca kroz kupovinu nekretnina, uključujući i ruske kriminalne mreže, iako je njihov uticaj nakon rata u Ukrajini značajno smanjen.
Najopasnije mreže bave se pranjem novca
Europol navodi da kriminalnim mrežama sve veću ulogu imaju finansijske usluge: pranje novca, podzemno bankarstvo, međunarodni transferi, kriptovalute i mreže posrednika koji otežavaju praćenje nezakonite dobiti.
Posebno se ističe da se 19 najopasnijih kriminalnih mreža bavi isključivo pranjem novca kao uslugom, što pokazuje da je finansijska logistika postala samostalna kriminalna industrija, a ne samo sporedna aktivnost.
Takva organizacija smanjuje prag ulaska u kriminal: mreže više ne moraju same da grade cijelu infrastrukturu, već “na tržištu” kupuju potrebne usluge. Zato organizovani kriminal sve više funkcioniše kao paralelna ekonomija u kojoj su poslovi podijeljeni – jedni se bave drogom, drugi pranjem novca, treći logistikom, četvrti digitalnim alatima, a peti obezbjeđuju legalne firme kao paravan.
Zbog takve fleksibilnosti, kada policija razbije jedan dio sistema, drugi ga brzo zamjenjuju. Europol upravo u toj prilagodljivosti vidi najveću opasnost: kriminalne mreže se sve dublje integrišu u legalnu ekonomiju umjesto da djeluju izvan nje.
Policijski izvor navodi da je poreskim organima još prije više od deset godina dostavljen detaljan dosije o imovini i mreži osoba povezanih sa jednim poznatim pripadnikom kriminalnog miljea, uključujući tokove novca i načine pranja prihoda od droge i drugih ilegalnih aktivnosti, ali da do danas nije bilo ozbiljnijeg sudskog epiloga.
Korupcija omogućava opstanak organizovanog kriminala
U Europolovim analizama kao ključni problem ističe se korupcija, koja omogućava dugotrajni opstanak organizovanog kriminala. Kriminalne mreže, prema tom izvještaju, ne ugrožavaju samo ekonomiju, već i vladavinu prava i društvo, kroz nezakonite profite, nasilje i širenje koruptivnih praksi.
Posebno se upozorava na sve veću povezanost kriminalnih grupa sa strukturama koje učestvuju u takozvanim hibridnim prijetnjama, gdje se razmjenjuju resursi i uticaj, pa granica između kriminala, politike i ideoloških interesa postaje nejasna.
Europol takođe ističe da kriminalne mreže brzo usvajaju nove tehnologije, uključujući vještačku inteligenciju, blokčejn i potencijalno kvantno računarstvo, što dodatno povećava brzinu, domet i sofisticiranost njihovih aktivnosti i čini ih efikasnijim i teže uhvatljivim.
Europolovi podaci pokazuju da broj članova kriminalnih organizacija varira od nekoliko ljudi do stotina hiljada, posebno kada je riječ o internet prevarama koje su sve češće i donose ogromne profite.
Žrtve su pojedinci, firme i institucije, a štete idu i do stotina miliona evra. Jedan od primjera je riječko brodogradilište “Viktor Lenac”, koje je kroz takozvanu CEO prevaru izgubilo 7,4 miliona evra, nakon čega je došlo i do ostavke predsjednice uprave Sandre Uzelac.
Ovakvi napadi koriste socijalni inženjering, lažna predstavljanja i hitne finansijske zahtjeve kako bi prevarili zaposlene da uplate novac na račune kriminalaca. FBI procjenjuje da su BEC prevare globalno nanijele štetu veću od 55 milijardi dolara u posljednjoj deceniji.
Europol upozorava da se kriminalne mreže brzo prilagođavaju i koriste digitalne tehnologije, kriptovalute i vještačku inteligenciju, dok istovremeno ostaju aktivne i u klasičnom nasilnom kriminalu, uključujući trgovinu drogom, obračune i eksplozije.
Europol i policijski izvori naglašavaju da se novac od kriminala sve češće “pere” kroz nekretnine, hotele i legalne biznise, pri čemu kriminalci od “ljudi iz podzemlja” postaju “kontroverzni biznismeni”.
Ističe se i da policije koriste tajne operativne dokumente (OCTA, „Plava knjiga“) koji sadrže liste ključnih kriminalnih aktera, ali su strogo povjerljivi i dostupni samo malom broju ljudi, piše Jutarnji.hr.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.