Posljednji put kada su Sjedinjene Američke Države (SAD) i Izrael bombardovali Iran, jedan novinar je pitao ruskog lidera kako bi reagovao ako bi Hamnei bio ubijen.
– Ne želim čak ni da razgovaram o tome – odgovorio je Putin.
Manje od devet mjeseci kasnije, nakon što je ajatolah Hamnei poginuo u subotu u ciljanom napadu koji je predvodio Izrael uz podršku SAD u subotu, Putin je imao malo izbora osim da osudi atentat.
Predsjednik Rusije je u saopštenju naveo da je ubistvo Hamneija “zločin počinjen ciničnim kršenjem svih normi ljudskog morala i međunarodnog prava”.
Reakcija je bila oštrija nego poslije hapšenja još jednog nekadašnjeg ruskog saveznika početkom ove godine, predsjednika Venecuele Nikolasa Madura. Ipak, Putin nije imenovao države koje stoje iza ubistva, piše “Politiko”.
Ubistvo Gadafija za Putina je “vrhunac izdaje”
U ruskim krugovima, smrt Hamneija izazvala je poređenja sa padom još jednog diktatora – Moamera Gadafija. Ruski novinar Mihail Zigar rekao je da je Putin bio “van sebe od bijesa” kada je video snimak nasmrt pretučenog Gadafija poslije intervencije NATO-a 2011.
– Cijelom svijetu su pokazali kako je ubijen, u lokvi krvi. Da li je to demokratija? – pitao je tada bijesno Putin tokom televizijske konferencije za novinare.
On se u maju 2012, vratio na mjesto predsjednika poslije perioda provedenog na funkciji premijera. Njegova misija, kako se činilo, bila je da prekine približavanje Zapadu i iskorijeni unutrašnje nezadovoljstvo.
“Upravo je Gadafijeva smrt postala prelomna tačka u ruskoj politici – i spoljnoj i unutrašnjoj”, napisao je Aleksandar Baunov, viši saradnik Karnegi centra Rusija-Evroazija sa sjedištem u Berlinu.
Prema njegovim riječima, to što su SAD i Evropa dozvolile da jedan svjetski lider bude tako brutalno svrgnut, Putin je, kao bivši agent KGB-a, doživio kao “vrhunac izdaje”. Tokom godina, on je tonuo u sve veću izolaciju.
Panika u ruskim krugovima zbog svrgavanja dvojice ruskih saveznika u kratkom roku
Nedavni događaji dodatno su produbili Putinovu paranoju. Svrgavanje dvojice ruskih saveznika – Madura i Hamneija – u kratkom vremenskom razmaku navelo je neke komentatore nastrojene Kremlju da prekrše neformalno pravilo koje važi od povratka američkog predsjednika Donalda Trampa u Bijelu kuću: izbjegavati otvorenu kritiku Sjedinjenih Država ili njihovog lidera.
Dok je bivši ruski predsjednik Dmitrij Medvedev napisao da je američki napad na Iran pokazao Trampovo “pravo lice”, ruski televizijski voditelj i propagandista Vladimir Solovjov optužio je SAD da se ponašaju “kao predator” koji koristi diplomatiju da “namami plijen da spusti gard prije nego što mu zarije zube u grlo”.
– Da li shvatamo da je razgovor o Iranu ujedno i razgovor o Rusiji? – upitao je gledaoce.
Aleksandar Dugin, ultranacionalistički ruski filozof poznat kao “Putinov mozak”, upozorio je da bi Vašington mogao da planira da isto uradi i Rusiji.
– Jednog po jednog, naše saveznike sistematski eliminišu. Jasno je ko je sljedeći i jasno je šta zapravo znače pregovori sa takvim neprijateljem – dodao je, misleći na mirovne pregovore o Ukrajini čiji su posrednik Sjedinjenje Države.
Portal nastrojen Kremlju “Segodnja.ru” to je sročio još direktnije, objavivši tekst pod naslovom “Kako će nas ubiti?”.
Putinov cilj i prednosti napada na Iran
Kremlj je, nasuprot tome, zauzeo znatno više diplomatski ton. Dan nakon što je Putin osudio ubistvo Hamneija, njegov portparol Dmitrij Peskov izrazio je “duboko razočaranje” zbog neuspjeha američkih pregovora sa Iranom, ali i “duboku zahvalnost” za napore SAD da posreduju u postizanju mira u Ukrajini.
– Prije svega, mi vjerujemo samo sebi i branimo sopstvene interese – dodao je.
Poruka je bila jasna: Putin neće dozvoliti da mu osjećanja prema Iranu stanu na put ciljevima u Ukrajini.
– Njegovo najveće oružje u tom sukobu bila je spremnost i sposobnost Trampove administracije da izvrši pritisak na Ukrajince i Evropljane. I zato nema apsolutno nikakvog razloga da se tog oružja odrekne. Putin neće rizikovati ličnu bezbjednost, bezbjednost svog režima ili svoju viziju ruske nacionalne bezbjednosti da bi pomogao Irancima, Sjevernokorejcima, Kinezima ili bilo kome drugom – objasnio je Sem Grin, profesor ruske politike na Kraljevskom koledžu u Londonu.
Za Moskvu, kriza u Iranu ima i određene prednosti:
– mogućnost rasta cena nafte
– razdor između Evrope i SAD oko načina rješavanja posljedica
– skretanje pažnje Vašingtona sa rata u Ukrajini
Trampovi potezi takođe jačaju njegovu unutrašnju i međunarodnu naraciju o opasnostima zapadne hegemonije.
Štaviše, Putin posjeduje sredstvo odvraćanja koje ni Gadafi ni Hamnei nisu imali – najveći nuklearni arsenal na svijetu. Međutim, nuklearno oružje ne pruža zaštitu od prijetnji iznutra.
Prema riječima Grina, ruski predsjednik zna da diktatori koji akumuliraju toliku moć i zadrže je tako dugo kao Putin, obično odlaze sa vlasti na jedan od dva načina: “Ili hapšenjem ili u kovčegu”, prenosi Blic.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.