Postaju nova Grčka: Cijela Evropa sada će platiti cijenu grešaka jedne države

Iako Evropa na prvi pogled izgleda fiskalno znatno stabilnije, The Economist upozorava da bi upravo ona mogla da ima ozbiljniji problem sa dugom.

Glavni razlog je Francuska, jedna od najvećih ekonomija Evropske unije, koja istovremeno ima visok dug, slab privredni rast i političku scenu na kojoj nema mnogo spremnosti za smanjenje potrošnje, prenosi BlicBiznis.

Evropski dug je manji, ali složeniji

Ukupan javni dug država Evropske unije iznosi oko 15,7 biliona evra, odnosno približno 18,2 biliona dolara. Riječ je o ekonomiji koja po veličini nije mnogo manja od američke.

Prije dvije decenije i SAD i Evropa imale su javni dug od približno 65 odsto bruto domaćeg proizvoda. Danas je američki dug premašio 120 odsto BDP, dok Međunarodni monetarni fond procjenjuje da bi do 2031. mogao da bude veći od 140 odsto.

U Evropskoj uniji javni dug iznosi oko 83 odsto BDP i očekuje se da će ostati približno stabilan.

Međutim, povoljniji zbirni podatak ne otkriva ključnu slabost evropskog sistema.

Američke državne obveznice imaju podršku čitave federalne države, dok evropski javni dug najvećim dijelom izdaje 27 pojedinačnih država. Svaka članica odgovara za svoje obaveze, ali problemi jedne velike zemlje mogu da ugroze stabilnost čitave Unije.

SAD štite dolar i snažniji privredni rast

Amerika ima dvije velike prednosti uprkos ogromnom dugu.

Prva je dolar, koji i dalje ima status vodeće svetske rezervne valute. Američke obveznice zbog toga služe kao sigurno utočište investitorima, čak i kada raste zabrinutost zbog zaduženosti SAD.

Druga prednost je rast američke privrede. Dok ekonomija raste, država lakše podnosi sve veći dug i troškove kamata.

Evropa nema jedinstveno tržište državnog duga koje bi bilo uporedivo sa američkim, dok privredni rast brojnih članica ostaje slab.

Francuska nema ni fiskalni prostor ni rast

The Economist evropski problem sa dugom svodi na jednu zemlju, Francusku.

Francuski javni dug dostigao je oko 118 odsto BDP, dok njena ekonomija u posljednjem tromjesječju nije zabilježila rast.

Investitori su zbog toga postali oprezniji. Prinos na desetogodišnje francuske državne obveznice povećan je na 4,2 odsto, što je najviši nivo u posljednjih 18 godina. Francuska se sada zadužuje skuplje čak i od Italije.

Razlika između prinosa na francuske i njemačke obveznice približila se jednom procentnom poenu. Ta razlika predstavlja dodatnu premiju koju Francuska mora da ponudi investitorima zbog većeg procjenjenog rizika.

Rast prinosa dijelom je posljedica globalnih kretanja, pošto države širom sveta plaćaju sve više kamate zbog inflacije i geopolitičkih rizika. Ipak, tržišta Francusku očigledno vide kao poseban evropski problem.

Izbori mogu dodatno da povećaju potrošnju

Troškovi zaduživanja članica Evropske unije još nisu dostigli nivoe iz dužničke krize evrozone početkom prethodne decenije.

Tome je doprinijela Evropska centralna banka, koja je jasno poručila da može da interveniše ukoliko troškovi zaduživanja neke članice nekontrolisano porastu.

Takva pomoć, međutim, trebalo bi da bude povezana sa reformama i sređivanjem javnih finansija. Upravo tu nastaje politički problem.

Tokom 2027. godine izbori bi trebalo da budu održani u Francuskoj, Grčkoj, Italiji i Španiji, odnosno u četiri zemlje sa visokim javnim dugom. U takvim okolnostima političari često daju prednost novoj potrošnji i obećanjima biračima, dok smanjenje deficita ostaje u drugom planu.

Francuska politika ne nudi izlaz iz dužničkog problema

Politička situacija dodatno povećava neizvesnost u Francuskoj.

Prema anketama koje navodi The Economist, Marin le Pen ima vodeću poziciju. Ona se ranije zalagala za izlazak Francuske iz evrozone, dok je čelnik njene stranke nedavno sugerisao da bi Evropska centralna banka mogla da bude podstaknuta da pomogne Francuskoj.

Na drugoj strani političkog spektra, Žan Lik Melanšon izjavio je da želi da „spali“ dio francuskih državnih obveznica.

Ni među umjerenijim centristima trenutno nema ozbiljnog plana kojim bi Francuska u kratkom roku vratila budžetski deficit na najviše tri odsto BDP, koliko predviđaju pravila Evropske unije.

Da li je Francuska nova Grčka

Poređenje Francuske sa Grčkom iz vremena velike dužničke krize još je pretjerano.

Francuska ima znatno veću i razvijeniju ekonomiju, kao i snažniji uticaj na evropske institucije. Ipak, njena fiskalna nedisciplina već proizvodi posljedice za ostatak Evrope.

Evropska unija želi da ojača međunarodnu ulogu evra i stvori sigurnu imovinu koja bi mogla da se mjeri sa američkim državnim obveznicama.

Jedan od pokušaja bilo je izdavanje zajedničkih obveznica EU, za koje posredno garantuju sve članice. Ovaj model počeo je da se koristi u većem obimu 2021. godine kako bi bio finansiran oporavak posle pandemije.

Postojala su očekivanja da bi zajedničko zaduživanje moglo da bude prošireno i na finansiranje evropske odbrane. Nastavak francuskih fiskalnih problema sada smanjuje izglede za takav dogovor.

Zašto Njemačka ne želi da dijeli račun sa Francuskom

Što je razlika između prinosa na francuske i njemačke obveznice veća, to zajedničko evropsko zaduživanje predstavlja veći transfer od fiskalno stabilnijih ka prezaduženim članicama.

Njemačka nikada nije bila posebno naklonjena velikom širenju zajedničkog duga. Sada ima još snažniji argument protiv takvog modela.

Iz ugla Berlina postavlja se pitanje zbog čega bi njemački poreski obveznici delili troškove sa partnerom čiju kreditnu sposobnost tržište sve više dovodi u pitanje.

Francuske probleme sa javnim finansijama dugo su najviše osećali njeni građani. Ukoliko dug i troškovi zaduživanja nastave da rastu, cijenu bi mogli da plate i građani drugih evropskih zemalja.

Bonus video