Cene avionskih karata ostaće visoke, a profiti avio-kompanija pod pritiskom, jer kontinuirani poremećaji u isporukama goriva iz zemalja Persijskog zaliva kroz Ormuski moreuz podižu troškove i povećavaju rizik od nestašica upravo uoči vrhunca turističke sezone.
Evropska unija (EU) ne proizvodi dovoljno avionskog goriva da zadovolji domaću potražnju, a njeni rafinerijski kapaciteti mogu da pokriju najviše 70 odsto potreba avio-kompanija.
Svaki dugotrajniji prekid tankerskog saobraćaja kroz moreuz mogao bi da ostavi avio-kompanije u borbi za snabdijevanje.
Koliko će uticaj biti ozbiljan zavisiće od toga koliko brzo će se brodski saobraćaj kroz moreuz normalizovati.
Politiko je razmotrio tri moguća scenarija.
Rat se završava, moreuz se ponovo otvara
Brz završetak rata i ponovno otvaranje Ormuskog moreuza ne bi odmah riješili krizu avionskog goriva, jer bi tankerima i dalje trebalo više od mjesec dana da stignu iz Zaliva do Evrope.
Vili Volš, generalni direktor Međunarodnog udruženja za vazdušni saobraćaj (IATA), upozorio je ranije ovog mjeseca da će, čak i u tom scenariju, „biti potrebno nekoliko mjeseci da se ponovo dostigne nivo potrebnog snabdijevanja”.
Ograničena ponuda goriva znači da će cijene karata vjerovatno ostati visoke tokom ljeta.
Ipak, brzo rješavanje sukoba moglo bi da spriječi masovna otkazivanja letova ili političke mjere za ograničavanje potražnje za putovanjima, rekao je Džordž Šo, viši analitičar za naftu u konsultantskoj kući Kpler.
Frederik Deleo, potpredsjednik za Evropu u Međunarodnoj federaciji udruženja kontrolora letenja i koautor nedavnog izvještaja, upozorio je da bi čak i u ovom najboljem scenariju „Evropa vjerovatno i dalje imala povišene cijene goriva tokom ljeta”, iako bi bila pošteđena velikih nestašica na aerodromima.
– Ali ako se ovo nastavi još nekoliko nedjelja, neće više biti pitanje cijene, već pitanje snabdijevanja – rekao je.
Loše: Djelimično otvaranje
Najvjerovatniji ishod, prema mišljenju mnogih stručnjaka, jeste djelimično rješavanje sukoba do početka ljeta, uz povremeno obnavljanje brodskog saobraćaja.
U takvom scenariju cijene avionskog goriva ostale bi visoke, a snabdijevanje neizvjesno, što znači da bi „slabije profitabilni letovi mogli biti otkazani, a pojedini aerodromi suočeni sa povremenim ograničenjima goriva”, naveo je Deleo u analizi.
Dugolinijski turistički letovi i manje popularne regionalne rute najvjerovatnije bi prvi bili ukinuti, navodi se u dokumentu.
Zbog visokih cijena karata, „ljudi već počinju da razmišljaju o putovanju automobilom ili da odmor provedu kod kuće”, rekao je Endrju Čarlton, direktor konsultantske kuće Avijacija Edvokasi.
U tom scenariju, dodao je, avio-kompanije bi mogle da ukinu više kratkih regionalnih letova, dok bi profitabilnije duže linije, koje opslužuje manji broj prevoznika, vjerovatno ostale stabilne.
-„Rizik sa kojim se putnici suočavaju zapravo su cijene – doplate za gorivo, manje popusta i rjeđa frekvencija na manje isplativim rutama – navodi Marina Eftimiu, profesorka vazdušnog saobraćaja na Univerzitetu u Dablinu.
Lufthanza je već najavila da će ukinuti 20.000 letova u narednim mjesecima kako bi smanjila potrošnju goriva, a nije jedina. Avio-kompanije su takođe poručile da će povećanje troškova prenijeti na putnike.
-Prinuđeni smo na to, jer bismo u suprotnom bankrotirali za nekoliko mjeseci – rekao je Sebastijan Žistom, viši potpredsednik Er Frans-KLM-a, na nedavnom događaju u Evropskom parlamentu.
Fatih Birol, direktor Međunarodne agencije za energiju, upozorio je ranije ovog mjeseca da bi Evropa mogla da ostane bez avionskog goriva već početkom juna.
Aerodromi su takođe u problemu.
– Aerodromi su ovdje između dvije vatre. Oni skladište gorivo, ali ga ne kupuju… Ako nemaju gorivo, avio-kompanije neće letjeti ka njima. A to je očigledno veliki problem – rekao je Čarlton.
Najgori scenario: Rat se nastavlja
Ako poremećaji u pomorskom saobraćaju kroz Ormuski moreuz potraju tokom ljeta, „zalihe avionskog goriva u Evropi rizikuju da padnu ispod operativnog minimuma”, upozorio je Kpler. U tom trenutku tržište bi prešlo na „direktno racionalisanje potražnje”.
Prema riječima Eftimiu, „ako se situacija dodatno pogorša, nestašice goriva tipa Džet A-1 mogle bi potpuno da promijene sliku i dovedu do racionalizacije goriva u Evropi i Aziji, gdje postoji velika zavisnost od nafte sa Bliskog istoka”.
„Ukupno gledano, cijeli sektor je izložen, i ovo je znatno gore od uobičajenog skoka cijena nafte, jer imamo dva problema istovremeno: cijenu i fizičko snabdjevanje”, dodala je Eftimiu.
Iako je Evropska komisija odbacila najkatastrofalniji scenario nestašice goriva na aerodromima u EU, već priprema planove za vanredne situacije.
Komesar za saobraćaj Apostolos Cicikostas upozorio je da bi zemlje mogle da budu prinuđene da dijele svoje strateške rezerve goriva ako do nestašica dođe, dok je Deleo upozorio i na šire posljedice po avio-industriju.
Ako otkazivanja letova pređu 10 odsto uobičajenog saobraćaja, ne samo da bi pružaoci usluga kontrole letenja imali pad prihoda zbog manjeg broja letova, već bi i avio-kompanije morale da nadoknade gubitke, što znači da bi bile „dvostruko kažnjene”.
On je dodao da bi niskotarifni prevoznici mogli biti posebno pogođeni, jer „zavise od visoke iskorišćenosti aviona, gustih redova letenja i cjenovno osjetljive potražnje”.
– Širok šok u snabdijevanju gorivom slabi upravo taj model – zaključio je Deleo.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.