Društvo

Kad će bolji dani za radničku klasu: Posljednja šansa da se zaustavi PUT U PROPAST

Može li poslodavac u Srpskoj da visokokvalifikovanom majstoru isplati 590 KM minimalca, a da u tu platu bude upakovano sve: od naknada za minuli rad, do toplog obroka? Može, ali uskoro više neće moći.

Kad će bolji dani za radničku klasu: Posljednja šansa da se zaustavi PUT U PROPAST
FOTO: SINIŠA PAŠALIĆ/RAS SRBIJA

Krajem februara na snagu stupaju novi propisi, za koje se sindikati bore već godinama, najavljeno je iz Saveza sindikata RS i Ministarstva rada RS.  

Po novom Pravilniku o obračunu plata, sva radnička primanja koja ne spadaju u „golu“ platu biće dodatno obračunavana, što znači da ni radnici na minimalcu neće više raditi za 590 KM, nego za nešto veću platu.

– Za prekovremene sate, minuli rad, topli obrok, neki radnici mogu imati dodatnih 165 KM. Nije to malo za nekog ko radi za 300 evra – kaže predsjednica Saveza sindikata RS Ranka Mišić.

Pomak s mrtve tačke

Ona je dodala da je krajnje vrijeme da se ne samo sindikati, nego i Vlada RS, bore za svaku marku radničke plate i za svakog radnika, jer će inače Srpska ostati bez radne snage, a to znači i propast privrede.

FOTO: MIOMIR JAKOVLJEVIĆ/RINGIER
FOTO: MIOMIR JAKOVLJEVIĆ/RINGIER

Da se neke stvari ipak pomjeraju sa mrtve tačke, pokazale su izmjene Zakona o radu RS, te još dva zakona, kojima se regulišu radnička primanja.

Ove izmjene, usvojene posljednjih dana 2021. godine, prošle su „ispod radara“, jer je javnost bila zaokupljena korona pandemijom i krizom,  ali su one, kako tvrde sindikalci, ključne u borbi za prava radnika.

Jedan od velikih pomaka, čiji efekti još nisu vidljivi, jeste vraćanje zakonske obaveze potpisivanja Opšteg kolektivnog ugovora, kojim će biti jasno definisana minimalna prava svakog radnika u Srpskoj.

Pet godina su se sindikati borili da u zakon vrate obavezu kolektivnog pregovaranja.

Ranka Mišić kaže da sada predstoji ozbiljna borba da se u Republici Srpskoj povede ozbiljan socijalni dijalog i da se potpiše prvi Opšti kolektivni ugovor nakon 2017. godine.

“Vlada nije posmatrač”

Nije tajna da se potpisivanju kolektivnog ugovora protive pojedini poslodavci iz realnog sektora, i to oni najmoćniji, koji imaju i kapital i političke veze. S druge strane, predstavnici Vlade RS se u ovoj igranci drže po strani.

FOTO: VLADA RS
FOTO: VLADA RS

– Kako god se dogovore poslodavci i sindikati, kao socijalni partneri, mi smo tu da se taj dogovor provede – kaže Mira Vasić, pomoćnica ministra rada u Vladi RS.

Ranka Mišić, međutim, podsjeća da Vlada nije posmatrač nego socijalni partner – jedna od tri pregovaračke strane, i da snosi značajnu odgovornost što je kolektivno pregovaranje u Srpskoj marginalizovano, pa se tek sada, zahvaljujući dugogodišnjoj sindikalnoj borbi, „diže iz mrtvih“.

Šta bi zapravo za oko 280.000 radnika u Srpskoj značilo potpisivanje Opšteg kolektivnog ugovora? Značilo bi da neka osnovna prava, koja nisu decidno propisano zakonom, imaju i šnajderice u Mrkonjić Gradu i mesari u Rogatici, bez obzira na to za kojeg poslodavca rade i da li su članovi sindikata.

Pročitajte još

Na primjer, Zakonom o radu je propisano samo da „poslodavac ima obavezu da radniku isplaćuje naknadu za topli obrok“. Koliki je minimalni iznos tog toplog obroka nije propisano zakonom, jer su se ranije takve stvari rješavale kolektivnim ugovorima.

Osam feninga za topli obrok

Pošto danas u većini grana privrede nisu potpisani granski ili pojedinačni kolektivni ugovori, radnici u tim oblastima se jedino mogu uzdati u Opšti kolektivni ugovor. A tog akta nije bilo pet godina, jer zakon nije propisivao da ga mora biti.

Tako se dešavalo da poslodavac isplaćuje naknadu od dvije marke za topli obrok za cijeli mjesec. To što nigdje na svijetu ne postoji sendvič od osam feninga, za poslodavca nije problem, a nije problem ni za inspektore, jer je isplatom ove besmislene naknade poslodavac ispoštovao zakon. Dakle, po papirima je sve u redu.

– Rupe nastale nepotpisivanjem kolektivnog ugovora „popunjava“ Vlada RS donošenjem pravilnika, pa je tako pravilnikom Vlade propisano i to da naknada za topli obrok iznosi minimalno 77 feninga po danu – kaže Ranka Mišić.

FOTO: SRPSKAINFO
FOTO: SRPSKAINFO

Ali, nisu u pitanju samo sendviči, nego i druga radnička prava, jer se kolektivnim ugovorom propisuje i minimum drugih prava radnika.

Poslodavci koji se protive sistemu kolektivnog pregovaranja, a i neki neoliberalni analitičari, kao najčešću zamjerku navode da je to recidiv socijalizma i samoupravljanja.

Pročitajte još

Ipak, kolektivno pregovaranje je evropska tekovina i jedno od prava zagarantovanih radnicima širom planete, po propisima Međunarodne organizacije rada.

Pregovori

Zoran Stojiljković, profesor Fakulteta političkih nauka u Beogradu i jedan od vodećih eksperata u regionu za oblast sindikalnog i radničkog organizovanja, objašnjava kako kolektivno pregovaranje nema nikakve veze sa samoupravljanjem i da nije „neka naša lokalna izmišljotina“.

FOTO: FPN
FOTO: FPN

– To je klasični instrument socijalnog dijaloga i jedno od temeljnih radničkih prava, na globalnom nivou. Dakle, pravo na kolektivno pregovaranje je u istom rangu kao pravo na štrajk ili na  sindikalno organizovanje – kaže Stojiljković.

Dodaje da, pogotovo u savremenom svijetu, kada je neravnoteža u moći i bogatstvu ogromna, kolektivno pregovaranje postoji kako bi se koliko-toliko zaštitila prava onih koji nemaju ni kapital, ni veze sa vlašću, nego žive od svog rada.

– Kolektivno pregovaranje je glavna poluga u borbi za očuvanje vrijednost rada i smanjivanje socijalne nejednakosti – zaključuje Stojiljković.

Proces kolektivnog pregovaranja je upravo ovih dana u toku u Evropskoj uniji. Predstavnici Evropske komisije, Evropske konfederacije sindikata i poslodavaca treba da se dogovore o 20 ključnih radničkih prava, koja spadaju u „evropsku korpu socijalne sigurnosti“.

Između ostalog, u tu korpu spadaju i pravo na dostojanstven rad bez mobinga i pristojnu platu od koje može da se živi.

Eto, Republika Srpska je sada u prilici da prati „evropske trendove“, naravno ukoliko poslodavci, ministri i sindikalci konačno sjednu za sto i prihvate se posla, koji je i po Zakonu o radu njihova obaveza.

Prihvati notifikacije