Gotovo svi istraživači Maja nude teorije o razlozima iznenadne propasti ovog naroda.
Zahvaljujući "Alfabetu" Diega da Lande kultura Maja postala nam je dostupna.
O rafiniranoj, ali i dekadentnoj civilizaciji Maja, svjedoče brojna umjetnička djela.
Na osnovu četiri “kodeksa Maja”, koje su prikupili prvi evropski istraživači, mogle su se dobiti indikacije o njihovom kalendaru od 360 dana, koji je manje tačan od našeg, i o njihovom matematičkom znanju, koje je u to vrijeme bilo razvijenije nego, na primjer, kod Egipćana i Arapa.
Da bi stvorili čovjeka, prema svetoj knjizi Popol Vuh, bogovi su spremili smjesu od kukuruza i vode, simbole mesa i krvi.
Često su ratni zarobljenici Maja, kao kralj "Žuta lobanja" poražen od poznatog kralja "Ptica - jaguar", bili prisiljavani da učestvuju u igri koja je opisana na muralima u Čičen Ici, čija su pravila slična fudbalskim.
Maje smatraju starosjedeocima Meksika i jednim od prvih naroda koji su živjeli na tlo mezoamerike.
Slično se dešava sa genijalnim neurologom Jakobo Grinbergom, koji odlazi u meksičku zabit i potom mu se gubi svaki trag.
U potragu za drevnim indijanskim bogovima u Meksiko su često dolazili avanturisti i duhovni radoznalci poput Antonena Artoa, Karlosa Kastanede, Andrije Puharića, Jakobo Grindberga ili Aleksandra Hodorovskog.
Meksička bogata tradicija inpirisala je brojne filmadžije da prave vrhunska ostvarenja.
Meksička muzika i filmovi su takođe prepuni magičnog realizma kojim odiše kultura ovog velikog srednjoameričkog naroda.
Bogovi drevnih naroda, koji su živjeli u Meksiku, i danas su veoma živi, kroz raznorazne oblike neopaganizma, naročito izražene u meksičkoj pop kulturi.
Moćni šefovi kartela imaju i svoje muzičare, kompozitore i tekstopisce, koji se maksimalno trude da pjevaju o njihovim hrabrim podvizima.
Kartel Los Zetas osnovao je 1999. godine Arturo Guzman Desena, bivši federalni policajac, sa kodnim imenom Z1 (otuda njihovo ime), a koji je sa sobom u podzemlje povukao 31 elitnog specijalca.
Sve do danas na tlu Meksika traje borba varvara, onih koji i dalje vjeruju u kultove predaka Indijanaca i špansko hrišćanskih gospodara.
Postojale su žene koje su Meksikanci poštovali, a njihove legende žive i dan danas.
Sve prethodno napisano zvuči kao da se dešava u nekakvom nebuloznom satanističkom horor filmu, no budući da je Sahagun bio hroničar i pravi istoričar Asteka, nesumnjivo je da je sve što je zapisao bila istina.
Da se vratimo “meksičkom snu” koji je razotkrio fratar Sahagun. On je vjerovao da je indijanska duša živa, iako je narod Asteka pokoren.
Svi praznici - od praznika sunca, preko praznika vatre, praznika Tlaloka ili zmije od oblaka Miskoatla, praznika cvijeća, praznika bogova Uitzilopoćtlija, Teskatlipoka, Teteo Imana, Ksipe Toteka - bili su praznici krvi, prepuni žrtvovanja ljudi ili životinja.
Le Klezioova knjiga poslije priče o Kortesovom osvajanju Meksika lagano otkriva lik i djelo fantastičnog izvještača, svjedoka propadanja Asteka, misionara Bernandino de Sahaguna (oko 1500-1590), koji je o ovom kontroverznom narodu uspio da napravi zanimljivu enciklopediju od 12 tomova.
