Otvorenost uma kao eliksir mladosti: Ljudi koji dožive stotu imaju jednu zajedničku crtu i ona nema veze sa ishranom

Kada je u pitanju zdravo starenje, režim ishrane, fizička aktivnost i društvena interakcija s pravom dobijaju najviše pažnje u javnosti.

Međunarodni tim naučnika otkriva da postoji još jedan, često zanemaren faktor koji oblikuje duboku starost.

Studija sprovedena među stanovnicima Sardinije u Italiji – jedne od svjetskih “plavih zona” gdje ljudi značajno češće proslavljaju 100. rođendan – pokazala je da karakterne osobine igraju podjednako važnu ulogu u dugovječnosti.

Karakterne osobine kao štit protiv starenja

Prema istraživanju koje je početkom ovog mjeseca objavljeno u časopisu “International Journal of Applied Positive Psychology”, struktura ličnosti direktno utiče na način na koji pojedinci reaguju na životne izazove i kako se angažuju u svijetu oko sebe. To, s druge strane, pomaže u oblikovanju svakodnevnih navika i ponašanja koja održavaju organizam aktivnim tokom starenja. Ovi nalazi ukazuju na to da kombinacija adaptivnih osobina ličnosti i resursa za suočavanje sa problemima podstiče aktivniji način života, pružajući dublji uvid u same mehanizme uspješnog starenja – navode istraživači u objavljenom radu.

Zašto baš Sardinija?

Razjašnjavanje tačne uloge ličnosti u dugovečnosti izuzetno je složen zadatak, jer na zdravo starenje utiče čitav splet faktora – od genetske predispozicije do specifičnog okruženja. Upravo zato su naučnici fokusirani na nekoliko svjetskih “plavih zona”, gdje stanovništvo u proseku živi znatno duže od globalnog prosjeka, uz primjetno niže stope hroničnih bolesti.

Naučni tim koji je predvodila psihološkinja Marija Kjara Fastame sa Univerziteta u Kaljariju, želio je da utvrdi da li su određene osobine ličnosti povezane sa psihološkim blagostanjem i kvalitetom života povezanim sa zdravljem (HRQoL) – merom koja obuhvata i fizičko i mentalno stanje čovjeka.

Prethodne studije su već pokazale da stogodišnjaci iz ovih regija postižu visoke rezultate kada su u pitanju otpornost, optimizam i psihološko blagostanje, ali detaljna analiza strukture ličnosti do sada nije bila sprovedena.

Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 125 odraslih osoba starosti od 71 do 101 godine. Od tog broja, 55 učesnika je živjelo unutar granica sardinske “plave zone”, dok je 70 učesnika izabrano iz obližnjih zajednica van ove zone. Ove lokacije su namjerno izabrane jer su njihove socioekonomske i kulturne sredine gotovo identične, a svi ispitanici imaju pristup istoj besplatnoj zdravstvenoj zaštiti koju pruža italijanska vlada, prenosi Science alert.

Otvorenost uma kao eliksir mladosti

Svaki učesnik je prošao niz rigoroznih testova, upitnika i intervjua koji su procenjivali njihovo mentalno i fizičko zdravlje, slobodno vrijeme, hobije i takozvanih “Pet velikih osobina ličnosti” (Big Five): otvorenost, savjesnost, ekstravertnost, ljubaznost i neuroticizam.

Jedan podatak se posebno izdvojio: iako ljudi iz “plave zone” nisu imali značajno bolje rezultate u opštem kvalitetu fizičkog zdravlja u odnosu na svoje komšije, oni su pokazali dramatično viši nivo otvorenosti prema iskustvu. To znači da ove stogodišnjake karakteriše:

visoka stopa radoznalosti,

izražen interes za učenjem,

kao i stalna spremnost da se intelektualno angažuju sa novim idejama i isprobavaju nove stvari.

Pored toga, stanovnici “plave zone” su pokazali:

znatno bolje vještine suočavanja sa svakodnevnim problemima (coping mehanizmi),

veću emocionalnu kompetenciju u kriznim situacijama,

više vremena provedenog u mentalno ili fizički stimulativnim hobijima.

Profil dugovječnosti: Koje osobine donose zadovoljstvo, a koje kvare kvalitet života

Kada su istraživači analizirali kompletan uzorak kao jednu veliku grupu (spajajući stanovnike unutar i van “plave zone”), uočeni su jasni psihološki obrasci:

Veća otvorenost: Povezana je sa boljim opštim psihološkim blagostanjem i aktivnijim bavljenjem hobijima.

Veća savjesnost: Rezultirala je višim nivoom zadovoljstva životom i boljim vještinama upravljanja stresom.

Viši neuroticizam: Pokazao je direktnu vezu sa nižim kvalitetom života povezanim sa zdravljem.

Kako crte ličnosti posredno produžavaju život

Istraživači napominju da ličnost najvjerovatnije ne igra direktnu, izolovanu ulogu u dugovječnosti, već da ona predstavlja bazu koja diktira stil života.

Na primjer, pojedinac koji je prirodno radoznao i intelektualno angažovan biće skloniji traženju novih iskustava, održavanju čvrstih društvenih veza, kontinuiranom učenju i fizičkoj aktivnosti. Umjesto da djeluje nezavisno od ishrane ili vježbanja, ličnost zapravo služi kao motor koji pokreće i održava sva ona ponašanja koja zdravo starenje čine mogućim, prenosi Blic.

Iako je ova studija bila relativno mala i opservacionog karaktera (što znači da ne može stoprocentno da dokaže uzročno-posledičnu vezu), ona se savršeno nadovezuje na druge dugoročne studije o stogodišnjacima. Primjera radi, ranija velika istraživanja su pokazala da faktori poput snažnog osjećaja svrhe u životu ili uloge u međugeneracijskom vaspitanju unučadi predstavljaju zajednički imenitelj dugovječnih ljudi.

Sve ovo pruža sve veći broj dokaza da stabilne psihološke osobine moraju imati ravnopravno mjesto u medicinskim analizama, rame uz rame sa ishranom i genetikom.