Sveti apostol Luka bio je jedan od sedamdesetorice apostola i sljedbenika Isusa Hrista, a ujedno i jedan od četiri jevanđelista. O značaju ovog praznika i njegovom mjestu u narodnoj tradiciji govorila je etnolog Vesna Marjanović.
Ko je bio Sveti Luka?
Sveti Luka je rođen u sirijskoj Antiohiji, u neznabožačkoj porodici. Još kao mladić izučio je grčku filozofiju, medicinu i slikarstvo. Tokom zemaljskog života Isusa Hrista imao je priliku da ga lično upozna, da sluša njegovo učenje i prisustvuje čudesima o kojima kasnije svjedoče sveta pisma.
Prihvativši hrišćansku vjeru i Hristovo učenje, Luka je bio ispunjen božanskom mudrošću i postao jedan od sedamdesetorice apostola koji su širili Jevanđelje po svijetu.
Nakon Hristovog vaskrsenja, dok je s Kleopom putovao u Emaus, ukazao mu se vaskrsli Gospod. Kada je Sveti Duh sišao na apostole, Luka se vratio u Antiohiju, gde je postao saradnik apostola Pavla i zajedno s njim propovedao vjeru širom Rimskog carstva.
Oko 60. godine napisao je svoje poznato Jevanđelje – Sveto Jevanđelje po Luki, treće po redu u Novom zavjetu. U to vrijeme nastala su i Djela apostolska, koja predstavljaju dragoceno svjedočanstvo o životima prvih hrišćana i nastanku Crkve.
Poslije mučeničke smrti apostola Pavla, Luka je nastavio sam da propoveda po Italiji, Dalmaciji, Makedoniji i drugim dijelovima Balkana.
Jedan od najznačajnijih doprinosa Svetog Luke jeste utemeljenje hrišćanskog ikonopisa. Smatra se da je naslikao prve ikone Presvete Bogorodice, kao i ikone apostola Petra i Pavla. Zbog toga se i danas poštuje kao zaštitnik slikara i ikonopisaca.
Preminuo je u 84. godini života. Prema predanju, neznabošci su ga objesili o maslinu u Tebi zbog njegove vere u Hrista. Njegove mošti kasnije su prenijete u Carigrad za vreme cara Konstancija, sina cara Konstantina.
Običaji i vjerovanja za Lučindan
Kult Svetog Luke naročito se učvrstio među Srbima u vrijeme despota Đurđa Brankovića, koji je prenio njegove mošti u crkvu Svetog Uspenja u Smederevu. Kasnije su prenijete u Kupinovo u Sremu, a zatim im se gubi trag.
Lučindan je u narodnom kalendaru označen kao važan dan – smatra se granicom između jeseni i zime. Postoji i stara izreka: “Sveti Luka – sneg do kuka”, koja ukazuje na dolazak hladnijeg vremena.
Praznik se obilježava kao dan zdravlja i blagostanja. U nekim krajevima vjerovalo se da Sveti Luka “čuva od vukova”, pa su domaćini tog dana vezivali vrpce oko torova da vukovi ne mogu da napadnu stoku.
Za Lučindan su se u prošlosti održavale i ovnovske svadbe, običaj poznat širom Srbije. Nekoliko sedmica pre praznika ovnovi su se razdvajali od ovaca, a na sam dan Svetog Luke organizovane su gozbe na kojima su se ponovo spajali. Devojčice su, prema vjerovanju, jahale ovnove prije nego što ih domaćin pusti među ovce – da bi se naredne godine ojagnjilo više ženskih jagnjadi.
Lučindan je u narodu poznat i kao zaprešni dan, pa se tog dana nisu obavljali teški fizički poslovi.
Ovaj praznik mnoge porodice slave kao svoju krsnu slavu, a u pojedinim mestima obilježava se kao zavjetina, prenosi Ona.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.