Istorija balkanske muzike: O jesenske duge noći (25)

Rođeno ime mu je Aleksije, ali ga je on posrbio u Branko. Brankov otac Todor je bio činovnik, ali se takođe bavio i književnošću i preveo je sa njemačkog jezika  Šilerovog  Viljema Tela.

Njegova porodica se 1830. preselila u Zemun, gdje je Branko završio pet razreda srpske i njemačke osnovne škole.

U gimnaziju u Sremskim Karlovcima  se upisao  1836 . Sremski Karlovci i obližnje Stražilovo su imali velik uticaj na Brankova kasnija djela, od kojih su najpoznatija Đački rastanak, u kojoj izražava svoju želju da tu bude i sahranjen. Nakon završenih šest razreda u Sremskim Karlovcima, sedmi i osmi razred je završio u  Temišvaru , gdje mu je otac bio premješten 1841 . godine.

Godine 1843. je upisao studije prava u Beču, ali nakon tri godine studija odustaje od fakulteta. Staro prijateljstvo prodice Radičević sa  Vukom Karadžićem bila je Branku najbolja preporuka za stupanje u krug Vukovih saradnika i prijatelja.

Kada mu je preminuo brat Stevan, Branko se zbratimio sa drugim mladim Vukovim sljedbenikom  Đurom Daničićem .

Prve stihove Branko je napisao još dok je pohađao Karlovačku gimnaziju, a oduševljen Vukovim reformama se intezivnije počeo baviti književnim radom. Prvu knjigu pjesama je objavio u Beču 1847 . godine, na čistom narodnom jeziku u duhu modernog evropskog romantičarskog pjesništva. Iste godine su objavljeni i Vukov prevod Novog zavjeta , Daničićev “Rat za srpski jezik i pravopis” i  Njegošev  ” Gorski vijenac “, tako da se ta godina smatra godinom nezvanične Vukove pobjede.

Zbog revolucije koja je zahvatila Habzburšku monarhiju, Radičević je napustio Beč i živeo je po raznim mjestima u  Sremu. Slava koju su mu donijele prve pjesme bila je velika i u Kneževini Srbiji, u koju je nekoliko puta dolazio. U strahu da njegovo prisustvo ne izazove nemire među velikoškolskom omladinom, vlasti su ga proterale iz Beograda .

U to vrijeme je počeo da oboljeva od tuberkuloze. Vrativši se u Beč upisao je studije  medicine, ali je nastavio da se bavi književnošću i godine 1851. je objavio još jednu zbirku pesama. Radičević je preminuo  1. jula  1853 . u bečkoj bolnici na rukama Vukove žene Ane Marije Kraus. Postuhmno zbirku pjesma je objavio njegov otac 1862. Srpska omladina je ispunila pjesnikovu želju i godine 1883 . prenijela je njegove ostatke iz Beča u Stražilovo.

Legenda o ljubavi Branka Radičevića (1824-1853), srpskog romantičarskog pesnika i Vilhemine-Mine Karadžić (1828-1894), slikarke, pjesnikinje, prevodioca i kćerke Vuka Stefanovića Karadžića prati kao sjenka cijeli Brankov opus.

U njegovim pjesmama se osjeća Minin duh, ali se pouzdano zna da je njoj posvetio najljepše pjesme „Oj jesenske duge noći „ i „Pevam danju, pevam noću“. Priča o njihovoj ljubavi je veoma teška. Mina je bila zvijezda bečkog društvenog života, izuzetno obrazovana, imućna, uspješna slikarka, a Branko siromašni student sa teretom teške bolesti. Prof. Dr Vaso Milinčević , istoričar srpskog romantizma je napisao:

„Iz Mininog kasnijeg idealizovanog likovnog i književnog portreta Brankovog, naslućuje se da su između njih postojale uzajamne simpatije, a o tome svjedoči i Brankova prepiska s Daničićem. Međutim, siromašni student nije mogao ni pomisliti da se u nekoj ozbiljnoj namjeri približi Vukovoj kćerki.“

Mnogi istoričari smatraju da je način na koji je njihova platonska ljubav materijalizovana u umjetnosti rezultat epohe u kojoj su živjeli i stvarali. Romantičarska epoha zahtijevala je takav pristup, bez obzira na realnu sliku te komplikovane privrženosti, koja je bila daleko od idealne i ostvarene. Tadašnjim Bečom kružile su priče da Branko ne gaji naklonost samo prema lijepoj i nedostižnoj Vilhemini- Mini Karadžić, već i prema njenoj majci Ani kojoj je izdahnuo na rukama u bečkoj bolnici 1853. godine.

Nagovještaji o mogućem bečkom četvorouglu nalaze se u Brankovoj prepisci sa Đurom Daničićem, u činjenici da ga u svojim opširnim spisima sam Vuk rijetko spominje iako su bili veoma bliski, a najviše u Brankovom romanu u stihovima – “Bezimena” ili “Ludi Branko”. Ovaj realističan, malo pretjerano slobodan spjev koji Branko nije uspio da završi, plete priču o razuzdanom životu studenta u Beču u burnim istorijskim vremenima nakon revolucije i mađarske bune.

Roman u stihu napisan je sa mnogo satire i ironije, a detaljno opisuje sočnu avanturu sa “jednom majkom i šesnaestogodišnjom kćerkom”. Dovoljno da zapanji i najslobodnije umove tog doba.

Mina Karadžić se udala pet godina nakon Brankove smrti u Sabornoj crkvi u Beogradu za Aleksu Vukomanovića, osnivača katedre za srpski jezik, istoriju i književnost na beogradskom Liceju, i bratanca kneginje Ljubice. Aleksa je umro nakon godinu ipo dana, i ostavio je sa sinom Jankom sa kojim se Mina vratila u Beč. Godine lagodnog života, bečkih balova i borbi brojnih udvarača za njeno srce ostale su iza nje. Svoj život je posvetila stvaralačkom radu i očuvanju od zaborava radova svog oca i ostalih književnih stvaralaca iz tog perioda.

Onima koji vole da zavire u intimu umetnika, ostala su nagađanja o tome šta se prije skoro dva vijeka dešavalo između ostarjelog genija balkanske kulture, njegove supruge Ane, mladog pjesnika teško oboljelog od neizlječive bolesti i djevojke koja je bila muza i nedostižna ljubav mnogim umjetnicima iz tog perioda.

Oni drugi, zaljubljeni u ljubav, imaju Brankovu poeziju koja je i dalje inspiracija mnogim umjetnicima. Branko je bio lijep, ali ne na sladunjav način. On je snažna momčina, pun života, energičan, kuražan, neobično radoznao, beskrajno maštovit, ponekad raspojasan, snalažljiv, djevojkama mio, obrazovan.

Hvalio se mišicama, volio da pliva i sunča se, druge nagonio da vježbaju s njim gimnastiku. Često je pominjao putovanja, odlaske u Italiju, da uči slikanje, čak je prizivao i Afriku, sanjao da na veliku rijeku Nil.Velika mu je želja bila da ode na Kosovo i, po ugledu na Homera, napiše ep. Ništa mu se od toga u kratkom vijeku nije ostvarilo. Pjesmu „O jesenske duge noći“ izvodili su: Anica Zubović, Biljana& Ivana Trnčić, Radulović & Jovanović, Đurić & Runjajić, Mirjana Peić, Mešovita grupa „Kolo“.

O jesenske duge noći

Oj, jesenske duge noći, oj.

Oj, jesenske duge noći,

rek'o dragi da će doći, oj.

Oj, dragi moj. Da l’ će doći, il’ ne doći, oj?

Da l’ će doći, il’ ne doći,

čekaću ga do ponoći, oj.

Oj, dragi moj. Zaspale su crne oči, oj.

Zaspale su crne oči,

doš'o dragi do ponoći, oj.

Oj, dragi moj.