Zorice zoro moja

On je tu numeru snimio na svom albumu „Ne ljuti se dragana“ iz 1979. godine.

Međutim, malo je poznato da je pjesma na vinil ploču bila snimljena mnogo ranije u Srbiji. Početkom XIX vijeka u Srbiji napravljena je prva diskografska kuća po imenu „Odeon“. Oni su pravili singl ploče, a na jednoj od njih našla se i numera „Zorice Zoro moja“.

U dragocjenoj studiji Milan P. Milovanovića o istoriji diskografske kuće „Odeon“ otkriva se zanimljiva priča o dolasku gramofona i gramofonskih ploča u Srbiju.

Tomas Edison  je izumio fonograf . Patentirao ga je krajem 1877. Već sljedeće godine počinje sa masivnom proizvodnjom za sveopšte tržiste. Više od 3 decenija je prošlo u korišćenju i usavršavanju tog zvučnog sistema, ali i pored toga, on nikada nije dao ono što je tržište zahtijevalo.

Deset godina kasnije,  Emil Berliner patentira novi sistem pod imenom „ gramophone“.  Snimak zvuka se bilježi na ploči od specijalnog materijala.

Brzo se ispostavlja da je novi sistem baš ono što je tržiste toliko dugo dugo čekalo. Gramofon sa svojim pločama se evolucionarno usavršavao sve do današnjih dana…

U Srbiji, fonografi, gramofoni i diskografija su dosta dobro zabilježili svoju prisutnost, i to od samog ranog početka.

Utvrđeni izvori govore da je 1892. godine, na svjetskoj izložbi u Beču učestvovao i kompozitor iz Subotice, Franjo Galović. Na jednom od fonografskih ekstrakta imao je snimljen svoj muzički opus za komad „Kraljević Marko“. Od 1901. godine pa na dalje, moglo se redovno primjetiti u dnevnoj štampi promovisanje fonografa kao i domaće muzike.

Jedna od prodavnica u Beogradu početkom 20-og vijeka i zastupnik label Odeon, bila je Elektrotehničko i mašinsko stovarište Ilića i Andrejevića.

Prodavali su sve i svašta. Gramofoni i gramofonske ploče, bili su noviteti stoljeća. Zna se da je katalog dosta brzo rastao. Na žalost, za vrijeme II svetskog rata, mnoštvo od tog materijala je nestalo zauvijek. Poslije rata, nastala su druga vremena i niko se nije brinuo za onim što je nestalo. Počelo se od početka. Stari izvođaci, zajedno sa svojim zvučnim zapisima, potisnuti u zaborav! ….

Danas nije sasvim najjasnije kako je Milan Ilić započeo sistematsku prodaju gramofonskih ploča snimanih za etiketu „Odeon“. Iz zaostalih, sačuvanih dokumenata kojima raspolažemo, zajednička, ortačka radnja koju su vodili Milan Ilić, Jovan Andrejević i Milutin Marković otpočela je sa radom aprila mjeseca 1921. godine na lokaciji na kojoj je i docnije poslovala. U popisu zatečenog inventara i robe u doba otpočinjanja radnje ne nalazimo ni na kakvu indiciju da je intencija vlasnika bila uperena ka diskografskoj distribuciji – na stovarištu su se osim novih pisaćih i šivaćih mašina, nešto savremenog namještaja i jednog novog bicikla nalazila samo dva polovna gramofona, gomila sitnih rezervnih dijelova za iste i ukupno 25 gramofonskih ploča od kojih su sve bile takođe polovne. Moguće je da je vezanost prvobitnog vlasnika, Markovića, za galvano-tehničke radove donekle inicirala potonje ortake u tehnologiju štampe i izrade gramofonskih matrica, ali su ovo samo pretpostavke koje nemaju svoju dirketnu potvrdu. Ni narednih godina situacija se bitno nije mijenjala, a prvi uočeni ozbiljniji pomak u povećanju distribucije pronalazimo decembra 1924. godine, kada je stovarište već bilo popunjeno sa 4.500 ploča i 26 gramofona. Intenzivne i detaljne popise zatečenog inventara pronalazimo krajem kalendarske 1925. godine; ploče su tada klasifikovane prema prečniku od 17, 25, i 30 santimetara, dok je posebno bio naveden broj od 28 ploča na kojima je bio zabilježen glas Enrika Karuza i koje su u konačnoj ponudi bile i najskuplji pojedinačni primjerci.

Ukupan broj ploča u magacinu iznosio je 4.086, dok je odnos ploča od 25 santimetara i onih od 30 santimetara iznosio približno 2:1.

Sukcesivno posmatranje inventarnih lista radnje Ilića i Andrejevića upućuje nas na zanimljive zaključke: decembra 1926. godine magacini su sadržali 7.898 ploča raznih prečnika, za godinu 1927. taj broj se uvećao čak za deset puta (78.686), dok je kraj 1928. godine prema broju ploča impozantan – na stovarištu se tada nalazilo čak 168.221 primjerak. Sve ploče su detaljno klasifikovane i razvrstane prema etiketama: prodavane su ploče marki „Odeon“, i „Fonotipia“, a dodatna klasifikacija odnosila se na ploče za etiketu

Odeon koje su bile dijeljene kako po boji (ploče zelene i zlatne etikete) tako i po zastupljenim izvođačima: nuđene su ploče Riharda Taubera francuske ploče sa vokalnim izvođenjima na različito obojenim etiketama, ploče Enerika Karuza, kao i ploče sa turskom muzikom. Gramofonske ploče domaćih izvođača nisu u ovom spisku posebno evidentirane, već su najvjerovatnije ušle u popis opštih „Odeon“izdanja prečnika 25 santimetara , kojih je u tom zatečenom trenutku na stovarištu bilo 133.720 komada….

Na osnovu naprijed navedene činjenice, kao i zahvaljujući sačuvanom katalogu koji nosi odštampani datum od oktobra 1927. godine, 10 skloni smo vjerovanju da su se glavni događaji u odnosima firme „Odeon“ i zvaničnog distributera za Srbiju, firme „Ilić i Andrejević“ upravo dešavali u pomenuto doba.

Eksplicitno navođenje izvođača u uvodnom tekstu (ploče su tada snimili Bata i Blagoje, Milan Tomić – Milanče kao predstavnici narodnog melosa, ali i operski pjevači Živojin Tomić, Rudolf Ertl, Boško Nikolić, Đoka Jovanović – Limar, ruski emigranti, eminentne ličnosti domaće Opere Đorđe (Georgij?) Jurenjev i Liza Popova, hor Opere, ženski kvartet, vojni orkestar Kraljeve garde i drugi), pominjanje datuma sesije u Berlinu (maj 1927. godine) upozoravaju na živu produkcijsku djelatnost koja se događala na planu zvučnog bilježenja najvažnijih i najpoznatijih domaćih umjetnika. Naredne godine zasigurno su bile zlatno doba za distribuciju „Odeon“ proizvoda. Kraj 1929. godine dočekan je sa ukupno 148.640 ploča u magacinima firme….

Šta je bio repertoar snimljenih ploča i kakva se muzika mogla čuti sa njih? Iz više izvora saznajemo da je masa snimljene produkcije bila muzika koja bi se mogla označiti kao narodna/folklorna.

Katalog iz 1939. u tom smislu je posebno precizan: uz gotovo svakog izvođača publikovana je manja fotografija i mnoge od njih su danas, u nedostatku bilo kakve druge dokumentacije jedini vizuelni dokument o ovim osobama. Pojedine ploče su ipak preživjele ratna razaranja, potrese i pronađene su u raznim privatnim kolekcijama, kolekcijama institucija, arhivama i bibliotekama. …

Od najveće važnosti u sastavljanju jedne diskografije svakako su i podaci o materijalu koji je snimljen. Kada je riječ o pločama sa domaćim materijalom i „Odeonu“ slika o politici izdavanja, producentskoj i marketinškoj logici snimaka i distribuciji istih poprilično je jasna: većina ploča pripadala je segmentu narodne muzike koja je, što ovu sliku čini posebno zanimljivom, očevidno, međuratnih godina imala više paralelnih tokova svog razvitka.

Prvu, znatnu grupu činile su ploče koje su snimali sastavi manjeg broja individualnih muzičara i koji su interpretirali narodno stvaralaštvo u manje ili više autentičnom obliku. Jedno od počasnih mjesta u tom nizu činili su interpretatori koje danas znamo samo po imenima, ili čak, nadimcima: Bata i Blagoje. Katalozi, mnogo više nego ploče same, zabilježile su da je Bata izvodio svoje pjesme na harmonici, istovremeno ih i pjevajući, dok su trubačke dionice bile specijalnost drugog člana dueta, Blagoja.

Zanimljivo je da u nizu danas sačuvanih ploča ovog sastava, veoma retko nailazimo na istupe muzičara Blagoja, već je obiman dio materijala rezervisan za harmoniku i vokal. Repertoarski, pjesme ovog sastava su bile mnogostrane: srećemo materijal nacionalnog značaja („Tamo daleko“, patriotska nacionalna pjesma ispjevana tokom Prvog svjetskog rata na ploči kat. br. 300101, „Lađa se kreće se francuska“ kat. br. 300308), tradicije varoške ili građanske pjesme utrvene u već prohujalom romantizmu („Ja ljubim milu“, kat. br. 300098, „Ništa me ne bole“ kat. br. 300251), ponešto od materijala koji bi se mogao uvrstiti u repertoar sentimentalnih pjesama, sevdalinki („Kradem ti se u večeri“, kat. br. 300102, „Cvetala mi ruža na pendžeru“ kat. br. 300253), kao i instrumentalnih verzija folklornih narodnih igara koje bi se mogle prozvati objedinjenim imenom kolo poreklom iz prestonice ili iz ostalih krajeva zemlje („Lozanića kolo“, kat. br. 300099,

„Čubursko sitno kolo“16 kat. br. 300236, „Mlavsko kolo“ kat. br. 300340). Sačuvani i danas poznati snimci ovog dueta svjedoče o visokom profesionalizmu stvaralaca, ali i, ponekad, o nedvosmislenoj brzini kojom je repertoar sniman.

Pojedine ploče pružaju nam podatke kako su se pojedine sesije odvijale, kao i da za neke od njih nije bilo ponovljenih snimanja. U tom smislu rječito govori primjer ploče koju su Bata i Blagoje snimili („Ja ljubim milu…“ kat. br. 300098, mx Vse 159) gdje je i sama veličina naljepnice izrazito (u odnosu na „Odeon“ standard) smanjena, ali se i samo izvođenje nasilno prekida po jednostavnom isteku vremena, negdje na sredini posljednje strofe. Ploča koja je zvanično izdata sadržala je ovu anomaliju, nov snimak nije načinjen „ – piše Milovanović u svojoj studiji.

Na ploči koja se zvala „Kad se setim Zoro tebe“ , koja je predstavljala beogradsko izdanje „Odeona“ iz 1926. godine, Bata harmonikaš pjeva ovu numeru, a uz trubu ga prati Blagoje. Ovo raritetno izdanje moguće je čuti na „You Tube“.

Kad se setim Zoro tebe

Kad se sjetim, Zoro, tebe

meni moje srce zebe

pa me tuga obuzima

ti si, Zoro, najmilija

Zorice, Zoro moja

meni treba ljubav tvoja

Zorice, Zoro moja

očara me ljubav tvoja

Ja se mlađan u grob spremam

jer života više nemam

pa me tuga obuzima

ti si, Zoro, najmilija

Zorice, Zoro moja

meni treba ljubav tvoja

Zorice, Zoro moja

očara me ljubav tvoja