Neobičan supkulturni pokret “Novi primitivizam” rođen je u Sarajevu početkom osamdesetih godina dvadesetog vijeka. Osnivači ovog pokreta bili su muzičar Elvis DŽi Kurtović i ekipa okupljena oko benda „Zabranjeno pušenje“.
Među najvažnije ličnosti pokreta ubrajaju se Elvis Kurtović, Nele Karajlić, Rizo Petranović, Sejo Sekson, Malkom Muharem, Dražen Ričl, Branko Đurić Đuro, Zenit Đozić, Boris Šiber i kao neka vrsta savjetnika Emir Kusturica. Sarajevski bendovi koji su pored „Elvisa Kurtovića i njegovih meteora“ i „Zabranjenog pušenja“ djelovali u okviru pokreta bili su „Bombaj štampa“, „Plavi orkestar“, „Valentino“, „Dinar“ i „Crvena jabuka“.
Jedan dio „novih primitivaca“ napravio je kultnu televizijsku emisiju „Top lista nadrealista“. Noviprimitivci isticali su svoje balkanske atribute i pokušavali da ih uklope u pop filozofiju. U svakom slučaju, sarajevski bendovi tog doba svirali su odličan rokenrol i većina ih je i dan danas aktivna, ali je njihov pokret vrlo brzo nestao.
Pokret se zvanično raspao tokom 1987, iako su bendovi i televizijska emisija nastavili rad još par godina—Elvis J. Kurtović & Hiz Meteors do 1988. godine, Zabranjeno pušenje do 1990. i Top lista nadrealista do 1991. godine. Menadžer benda Elvisa Kurtovića, te kasnije Plavog orkestra bio je Malkom Muharem.
Muharem je bio neka vrsta domaćeg Malkolma Meklarena, čoveka koji je stvorio pank. Rođen je u Visokom kao i scenarista Nebojša Pajkić. Obojca su dali ogroman doprinos art roku u Jugoslaviji. Malkolm je sa Elvisom Kurtovićem i Goranom Rizom Petranovićem objavio “Manifest novog primitivizma” godine u lokalnom sarajevskom fanzinu. Elvis J.Kutović je u početku imao zabavne nastupe u Zagrebu i Puli, u stilu današnjih stend up komičara. Bend “Zabranjeno pušenje” imao je znatno razvijeniji scenski nastup, a i značajno bolje pjesme. Tako da su se brzo nametnuli kao glavne zvezde “Novog primitivizma”.
Nele Karajlić je postao medijski fenomen. Svoj namjerno izabrani primitivizam forsirali su kroztekstove pjesama „Anarhija all over Baščaršija“ (Sejo voli Hanku i Šabana, nervira ga ono A po zidovima, Sejo je sinoć razbio hipika, Sejo je junak s Vratnika) ili „Zenica bluz“ (Ženu mi je krečo Hakija, krečoHakija, presudila mu čakija). Nele Karajlić je u jednom intervjuu izjavio da je moto pokreta parola „Tuđe hoćemo, svoje nemamo“. Skloni kempu i umjetničkim provokacijama bili su mladi sarajevski umjetnicipoput Isidore Bijelice, Aleksandra Hemona, Gorčina Stojanovića, Saše Lošića. Isidora je zbog umjetničkog “naci žura” izazvala golem skandal u Sarajevu, zbog čega se preselila trajno u Beograd. NJen školski drugSaša Lošić krenuo je umjetničkim stopama pod patronatom Malkolma Muharema i napravio bend “Plavi orkestar”. Čitav koncept pojavljivanja benda bio je umjetnički i medijski osmišljen, od pionirskih marama iglume Titovih pionira do glamuroznog omota u stilu “Kluba usamljenihsrca narednika Pepera” Bitlsa. Konceptualni album “Soldatski bal” podržali su brojni kreatori kulturnog života, poput dramaturga Jovana Ćirilova i slikara Dragoša Kalajića koji su pjevali prateće vokale u pjesmi“Bolje biti pijan nego star”. Album je prodat u 300.000 primjeraka, što je bio najprodavaniji debitantski art rok album u SFRJ svih vremena.
U spotu za pjesmu “Kad mi kažeš Paša” zagrebačkog reditelja Gorana Gajića glume Sonja Savić, Suzana Mančić, Tanja Bošković i Mira Bobić. Malkolm Muharem je bio majstor medijskih hepeninga, kakve suu Beogradu pravili “Idoli” ili “EKV”. Koncerti su počinjali intoniranjem “Internacionale” a završavali kolom iz opere “Ero s onog svijeta”. Drugi album “Smrt fašizmu” bio je promocija novog stila koji je osmislioGoran Bregović pod imenom “NJu partizans”. Loša je nosio svoje famozne kačkete, tinejdžerke su vrištale, ali je popularnost benda polako padala. Konačno bend je napustio menadžer Malkolm Muharem, pošto mu nije uspjela ideja da od benda napravi avangardni model “Nove bosanske umjetnosti” po uzoru na slovenačke alternativce.
Konceptualno zanimljiv bio je i bend “Bombaj štampa” Branka Đurića Đure, glumca i reditelja koji je pored Neleta Karajlića bio ikonički znak emisije “Top lista nadrealista”. Rat na prostorima bivše SFRJ raspršio je snove mnogih mladih umjetnika koji su krenuli da se bave muzikom krajem osamdesetih. Krajem sedamdesetih godina sarajevski konceptualista Braco Dimitrijević postavio je ploču na ulazu u beogradski SKC kao svoj art doprinos na kojoj je pisalo “Ovo bi moglo biti mjesto od istorijskog značaja”. Sarajlije su zaista imale poseban dar predviđanja budućnosti, neki od skečeva “Top liste nadrealista” devedesetih supostali stvarnost.
Bonus video:
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.